Vitamine D waarde en spierfunctie in de winter

Wat u meet is een voorraad en geen momentopname. Het laboratorium bepaalt 25-hydroxyvitamine D, kortweg 25-OH-D, de vorm waarin uw lichaam vitamine D opslaat. Die stof heeft een halfwaardetijd van twee tot drie weken, dus de uitslag in nmol/l vat de aanvoer van de afgelopen maanden samen. Een weekend in de zon verandert er weinig aan, en drie dagen suppleren voor de prik evenmin. Dat maakt de bepaling bruikbaar om een heel trainingsblok te evalueren en ongeschikt om een acute verandering te volgen.

De actieve vorm, 1,25-dihydroxyvitamine D, wordt hier bewust niet gemeten. Die circuleert enkele uren en staat onder controle van parathormoon, het hormoon van de bijschildklieren dat uw calcium regelt. Bij een lege voorraad wordt de omzetting naar die actieve vorm juist bijgeschakeld, zodat een normale of zelfs hoge 1,25-waarde een tekort niet uitsluit. Die bepaling naast deze test aanvragen levert daarom geen extra informatie op.

Vraag om totaal 25-OH-D, dus D2 en D3 samen. Werkt u met een plantaardig D2-preparaat, dan telt dat, want niet elke immunoassay herkent D2 volledig en uw waarde kan dan te laag uitvallen.

Op uw uitslag drukt het laboratorium een referentiebereik van 50 tot 150 nmol/l af. De Gezondheidsraad hanteert een andere maat: geen referentiebereik, maar een ondergrens die het hele jaar gehaald moet worden, 30 nmol/l tot uw zeventigste en 50 nmol/l daarna. Een waarde tussen 30 en 50 markeert het lab dus als laag terwijl de Gezondheidsraad hem onder de zeventig als voldoende beschouwt; wat dat voor u betekent, bespreekt u met uw arts.

Voor uw spierfunctie is dit getal alleen van belang als het te laag is, en die tweedeling is de kern. Een aangetoond tekort corrigeren verbetert spierfunctie en krachtuitkomsten; verder aanvullen bij een al toereikende waarde levert geen aantoonbare winst op. Suppletie is dus geen prestatiemiddel, terwijl een tekort wel een rem is, en aan het einde van een Nederlandse winter is de kans op zo een tekort aanzienlijk.

Het mechanisme loopt via bot en calcium. Vitamine D stuurt de opname van calcium en fosfaat uit de darm. Bij een dalende voorraad daalt die opname en stijgt parathormoon, waarna calcium uit het skelet wordt gehaald om de bloedspiegel op peil te houden. Bij aanhoudende diepe deficiëntie mineraliseert nieuw botweefsel onvoldoende, wat bij een hoge belasting ongunstig is voor uw botsterkte.

De Gezondheidsraad werkt met een ondergrens en niet met een laboratoriumreferentie. Tot uw zeventigste geldt ten minste 30 nmol/l als de waarde die het hele jaar gehaald moet worden; daaronder spreekt men van een deficiëntie. Vanaf zeventig jaar ligt die grens op 50 nmol/l, en het Farmacotherapeutisch Kompas noemt een waarde onder 35 nmol/l op die leeftijd een ernstige deficiëntie. Een hogere streefwaarde dan die ondergrens noemt de Gezondheidsraad niet, dus een hoog getal is geen doel om na te jagen.

Het laboratorium drukt daarnaast zijn eigen bereik van 50 tot 150 nmol/l af, en de twee maten verschillen dus onder de 50. Lees uw uitslag daarom naast beide, en beoordeel het getal samen met calcium en parathormoon: een lage 25-OH-D met een verhoogd parathormoon weegt zwaarder dan het vitamine D-getal alleen.

Meet rond de randen van uw winterblok en niet in het midden. Een bepaling in september legt uw zomertop vast, en een tweede in februari of maart laat zien hoe diep u bent gezakt. Dat verschil is de enige manier om te weten of u door de winter komt; zonder de maand erbij zegt een los getal weinig.

Meet ook wanneer uw programmering gelijk bleef maar uw herstel merkbaar verslechterde. Vitamine D is dan een van de dingen die u kunt uitsluiten, naast slaap, energie-inname en ijzer.

Nuchter zijn is niet nodig en het tijdstip op de dag maakt niet uit. De uitslag is binnen ongeveer 72 uur bekend. Gebruikt u hooggedoseerd biotine, meld dat dan bij de afname, want het kan sommige 25-OH-D-immunoassays storen en uw waarde vals verhogen.