Creatinine te hoog door spiermassa? Wat lifters moeten weten

Je hebt jaren consequent getraind, je draagt zichtbaar spiermassa, en dan komt je huisarts terug met: "Je creatinine is wat aan de hoge kant." Voor veel lifters voelt dat als een streep door hun werk. Maar bij iemand met flink wat spier is een verhoogde creatinine meestal precies wat je zou verwachten, en niet hetzelfde als slechte nieren.

Mijn stelling: de eGFR-formule is gebouwd op een gemiddelde populatie, en jij bent dat niet. Voordat je je zorgen maakt over je nieren, is het de moeite waard om te begrijpen waar die creatinine vandaan komt.

Waarom spiermassa je creatinine verhoogt

Creatinine ontstaat uit de afbraak van creatine in je spieren. Hoe meer spierweefsel je hebt, hoe meer creatinine je per dag produceert, en dus hoe hoger je basiswaarde in het bloed. Dat is geen teken van schade, maar een gevolg van je lichaamssamenstelling. Een bodybuilder en een niet-sportende leeftijdsgenoot kunnen dezelfde gezonde nieren hebben en toch een heel andere creatinine laten zien.

Creatinesuppletie en een eiwitrijk dieet kunnen die waarde nog iets verder optillen, net als een zware training in de dagen voor de prik. Stuk voor stuk verklaarbare oorzaken die niets met nierfunctie te maken hebben.

Creatinine, eGFR en waarom de formule je onderschat

Je eGFR wordt geschat uit je creatinine. Omdat de formule aanneemt dat een hogere creatinine "minder filtratie" betekent, kan je geschatte nierfunctie te laag uitvallen terwijl je nieren prima werken. Bij gespierde mensen is dat een bekende valkuil.

De Nierstichting wijst erop dat de eGFR een schatting is en geen directe meting van je nierfunctie, en dat de uitslag altijd in de context van de persoon hoort te worden gelezen. Voor een lifter betekent dat: laat je niet gek maken door een eGFR net onder de grens als je verder geen klachten of risicofactoren hebt.

Cystatine C: de marker die je spiermassa negeert

Wil je weten of het echt je nieren zijn, dan is cystatine C de marker die je nodig hebt. Cystatine C wordt door vrijwel alle cellen in je lichaam aangemaakt en hangt niet af van je spiermassa, je dieet of je creatinegebruik. Bij gespierde mensen geeft een eGFR berekend uit cystatine C daardoor vaak een eerlijker beeld (Baxmann, 2008).

De NHG-standaarden voor huisartsen noemen cystatine C als aanvullende test wanneer de op creatinine gebaseerde eGFR onbetrouwbaar kan zijn, bijvoorbeeld bij een afwijkende lichaamsbouw. Precies de situatie van veel krachtsporters.

Wanneer is een hoge creatinine wél een signaal?

Bij gespierde sporters is een licht verhoogde creatinine zelden zorgwekkend, maar er zijn situaties waarin je hem wel serieus neemt. Een snel stijgende waarde over korte tijd, een creatinine die fors boven het gebied uitkomt zonder dat je spiermassa of training dat verklaart, of een afwijking die samengaat met klachten verdient aandacht. Denk aan aanhoudende vermoeidheid, schuimende of opvallend veranderde urine, vocht vasthouden, of een hoge bloeddruk.

Heb je risicofactoren zoals diabetes, een verhoogde bloeddruk of nierproblemen in de familie, dan weegt een afwijkende uitslag zwaarder. In die gevallen is het verstandig om niet alleen op cystatine C te leunen, maar de uitslag met je huisarts te bespreken, die het geheel kan beoordelen. De NHG-standaarden adviseren artsen om bij twijfel over de nierfunctie juist die combinatie van markers en context te gebruiken.

Zo laat je je nierwaarden goed testen

Test op een rustige dag, niet binnen 48 tot 72 uur na een zware sessie, en drink genoeg zodat uitdroging je waarde niet kunstmatig optilt. Meet naast kreatinine ook cystatine C en ureum, zodat je je nieren los van je spiermassa kunt beoordelen. Ons niergezondheid bloedonderzoek bundelt die markers.

Verder lezen: de pijler bloedwaarden voor krachtsporters, plus creatine en je bloedwaarden en eiwitinname en je nieren.

Mijn advies: een verhoogde creatinine bij een getrainde lifter is meestal je spiermassa die spreekt. Bevestig het met cystatine C, kijk naar de trend over de tijd, en bespreek een aanhoudende afwijking of klachten met je huisarts.

Bronnen

1. Baxmann AC, Ahmed MS, Marques NC, et al. Influence of muscle mass and physical activity on serum and urinary creatinine and serum cystatin C. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 2008. PMID: 18235143.
2. NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap), standaard en publieksinformatie over nierfunctie en cystatine C.
3. Nierstichting, publieksinformatie over eGFR en nierfunctie.

Disclaimer

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies. Een bloedtest is een hulpmiddel om beter geïnformeerd het gesprek met je huisarts in te gaan, geen diagnose op zichzelf. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Wil je weten wat jouw creatinine betekent voor je geschatte filtratiesnelheid, dan rekent de rekenhulp voor je nierfunctie het eGFR voor je uit.