eGFR waarde: normaalwaarden en wat training ermee doet

De eGFR waarde schat hoeveel milliliter bloed uw nieren per minuut filteren, omgerekend naar een standaard lichaamsoppervlak van 1,73 vierkante meter. De e staat voor geschat: niemand heeft uw filtratie gemeten. Het laboratorium neemt uw kreatinine, uw leeftijd en uw geslacht en zet die in een formule. De gangbare formule heet CKD-EPI, in de versie van 2021 zonder correctie voor afkomst; steeds meer Europese laboratoria rapporteren daarnaast een EKFC-uitslag. Beide formules beginnen bij hetzelfde kreatinine en delen daarom dezelfde blinde vlek.

Die blinde vlek is spiermassa. De formule neemt aan dat iedereen kreatinine in ongeveer hetzelfde tempo aanmaakt. Bij een getraind lichaam klopt die aanname niet: meer spier betekent meer kreatinine in het bloed, en de formule leest dat als minder filtratie. Zo kan een gezonde nier op papier een paar punten zakken.

Wilt u weten wat uw nieren werkelijk doen, dan is cystatine C de eerlijkere maat. Dat eiwit komt uit vrijwel alle lichaamscellen en niet specifiek uit spierweefsel, dus een eGFR op basis van cystatine C of van de gecombineerde formule laat de spiermassa buiten de rekensom.

De meeste schrik rond deze uitslag komt van gezonde, getrainde mensen, en een waarde van 78 na een zware beenweek zegt weinig. Vier dingen stapelen zich bij een sporter makkelijk op. Creatine uit de supplementenkast verhoogt het kreatinine in uw bloed zonder de filtratie te veranderen. Een grote vleesmaaltijd de avond ervoor doet hetzelfde, omdat vlees zelf kreatinine bevat. Een zware training zorgt voor extra spierafbraak. En een uitgedroogde afname dikt het bloed in. Elk van de vier verlaagt de berekende waarde, en samen kunnen zij een prima nier op papier onder de 60 laten zakken.

Daarom telt de trend meer dan één getal. Meet onder vergelijkbare omstandigheden, in een rustige week, goed gedronken en zonder vleesmaaltijd de avond ervoor, en vergelijk met uw eigen eerdere waarden.

Een enkele uitslag onder de 60 is geen diagnose. Van chronische nierschade is pas sprake als de waarde minstens drie maanden onder de 60 blijft of als er eiwit in de urine wordt gevonden. Andersom geldt ook iets: een normale eGFR bewijst niet dat de nieren gezond zijn, want albumine in de urine kan schade laten zien terwijl de filtratie nog normaal is.

Een hoge uitslag is bij sporters geen prestatie-indicator. Boven de 90 is de formule onnauwkeurig en rapporteren veel laboratoria alleen nog "groter dan 90". Aanhoudend hoge filtratie, hyperfiltratie, hoort bij vroege diabetes en overgewicht en is een risicosignaal in plaats van een compliment.

Meet bij voorkeur in een rustige week en niet vlak na een wedstrijd of een zwaar trainingsblok. Houd 48 tot 72 uur aan na uw laatste zware sessie, kom goed gedronken en sla de grote vleesmaaltijd de avond ervoor over; dan meet u uw uitgangswaarde en niet uw trainingsweek.

Gebruikt u creatine, meld dat dan bij een nieronderzoek en overleg met uw arts of een pauze van twee weken voor de afname zinvol is. Vermeld ook het antibioticum trimethoprim als u dat gebruikt, want het verhoogt het kreatinine zonder de nier te raken.

Blijft de waarde onder nette omstandigheden laag, dan is herhalen de volgende stap. Eén waarde onder de 60 is geen diagnose; daarvoor moet zij minstens drie maanden aanhouden. Vraag bij twijfel om cystatine C of om de gecombineerde formule, want die maakt het onderscheid tussen spiermassa en echt filtratieverlies. Bespreek elke afwijkende uitslag met uw arts.