Eiwitinname en je nieren: schaadt veel eiwit je nierfunctie?

"Te veel eiwit is slecht voor je nieren." Je hebt het vast langs horen komen, misschien zelfs van iemand met een witte jas. Voor gezonde sporters die bewust hoog op eiwit zitten is dat een hardnekkige mythe, en het is een waar je je niet door moet laten afremmen. Het echte verhaal is genuanceerder, en geruststellender, dan de waarschuwing doet vermoeden.

Mijn stelling: bij gezonde nieren is een hoge eiwitinname geen probleem, maar het kleurt wel een paar van je bloedwaarden. Als je weet welke, schrik je niet van je uitslag.

Schaadt veel eiwit je nieren?

Bij gezonde volwassenen verandert een hoog eiwitdieet de nierfunctie niet meetbaar. Een meta-analyse van 28 studies met in totaal ruim 1.300 deelnemers vond geen verschil in de verandering van de filtratiesnelheid tussen mensen met veel of weinig eiwit (Devries, 2018). Een jaar lang fors hoog eiwit bij getrainde mannen liet evenmin schadelijke effecten zien (Antonio, 2016).

Belangrijke nuance: dit gaat over gezonde nieren. Wie al een nieraandoening heeft, valt onder andere adviezen en hoort de eiwitinname met een arts of diëtist af te stemmen. De Nierstichting is daar duidelijk over: bij verminderde nierfunctie kan eiwitbeperking zinvol zijn, maar voor gezonde mensen is dat niet nodig.

Wat eiwit wel met je bloedwaarden doet

Een eiwitrijk dieet kan je ureum laten oplopen, omdat ureum een afbraakproduct van eiwit is. Dat is een normaal gevolg van je voeding, geen teken van schade. Ook je creatinine kan iets hoger staan, zeker als je veel spiermassa en creatine combineert. De tabel hieronder zet de effecten op een rij.

Hoeveel eiwit is verstandig?

Het Voedingscentrum hanteert voor gezonde volwassenen een richtlijn van ongeveer 0,8 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag. Krachtsporters zitten daar bewust boven, vaak rond de 1,6 tot 2,0 gram per kilo voor spierbehoud en spieropbouw, en dat is voor gezonde nieren ruim te verantwoorden. Drink wel genoeg water, want bij veel eiwit moeten je nieren meer stikstof uitscheiden.

Combineer je hoge eiwitinname met creatine, dan zie je beide effecten terug in je creatinine. Dat is verwacht en geen reden tot zorg bij gezonde nieren.

Waar komt de eiwitmythe vandaan?

De zorg dat eiwit slecht is voor je nieren is niet uit de lucht gegrepen, maar het advies is verkeerd doorvertaald. Bij mensen met een bestaande nieraandoening kan een hoge eiwitinname de nieren extra belasten, en daarom krijgen zij soms het advies om eiwit te beperken. Dat klopt voor die groep. De fout zit in het overnemen van dat advies voor gezonde mensen, bij wie de nieren de extra stikstof zonder problemen verwerken.

Daar komt de verwarring met de creatininewaarde bovenop. Een sporter met veel spier en een eiwitrijk dieet ziet zijn creatinine iets hoger staan, leest "verminderde nierfunctie", en concludeert dat het eiwit de boosdoener is. In werkelijkheid is het de combinatie van spiermassa en de manier waarop de eGFR-formule rekent. Het onderscheid maken tussen "mijn waarde is hoger" en "mijn nieren werken slechter" is precies waar het misgaat. De NHG-standaarden adviseren artsen daarom om de nierfunctie nooit op één marker te beoordelen, maar cystatine C en de context van de persoon mee te nemen.

Zo houd je je nieren in de gaten

Beoordeel je nieren niet op creatinine of ureum alleen. Voeg cystatine C toe, want die marker hangt niet af van je eiwitinname of je spiermassa (Baxmann, 2008). Meet het samen met kreatinine en ureum. Ons niergezondheid bloedonderzoek bundelt die markers, zodat je je trend kunt volgen.

Verder lezen: de pijler bloedwaarden voor krachtsporters, plus creatinine te hoog door spiermassa en creatine en je bloedwaarden.

Mijn advies: laat je niet afschrikken van voldoende eiwit als je nieren gezond zijn. Drink genoeg, meet cystatine C erbij voor zekerheid, en bespreek een aanhoudende afwijking met je huisarts.

Bronnen

1. Devries MC, Sithamparapillai A, Brimble KS, et al. Changes in kidney function do not differ between healthy adults consuming higher- compared with lower- or normal-protein diets: a systematic review and meta-analysis. The Journal of Nutrition. 2018. PMID: 30383278.
2. Antonio J, Ellerbroek A, Silver T, et al. A high protein diet has no harmful effects: a one-year crossover study in resistance-trained males. Journal of Nutrition and Metabolism. 2016. PMID: 27807480.
3. Baxmann AC, Ahmed MS, Marques NC, et al. Influence of muscle mass and physical activity on serum and urinary creatinine and serum cystatin C. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 2008. PMID: 18235143.
4. NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap), Voedingscentrum en Nierstichting, publieksinformatie over eiwitinname en nierfunctie.

Disclaimer

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies. Een bloedtest is een hulpmiddel om beter geïnformeerd het gesprek met je huisarts in te gaan, geen diagnose op zichzelf. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.