HDL-cholesterol: normaalwaarden en wat een te lage HDL-waarde betekent

Uw HDL-uitslag is de hoeveelheid cholesterol die meereist in de kleinste, dichtste lipoproteïnen van uw bloed. Die deeltjes verzamelen cholesterol uit uw cellen en uit de vaatwand en leveren het in bij de lever. Wat de test níet meet, is hoeveel HDL-deeltjes u heeft en hoe goed ze dat opruimwerk doen. U leest dus de lading af, niet het vermogen.

Voor wie een panel volgt is dat verschil bepalend. Een HDL van 1,6 mmol/l bij een duursporter en een HDL van 1,6 mmol/l bij iemand die dagelijks drinkt, staan voor totaal verschillende situaties, en de bloeduitslag kan het onderscheid niet maken. Het getal krijgt betekenis van de context eromheen, niet van zichzelf.

De eenheid is mmol/l en de referentie kent alleen een ondergrens: 1,0 mmol/l voor mannen, 1,2 mmol/l voor vrouwen. Dat sekseverschil verrast veel mensen. Oestrogeen tilt HDL omhoog, dus vrouwen zitten van nature hoger en hun ondergrens ligt dienovereenkomstig hoger. Een waarde van 1,1 mmol/l is bij een man dus keurig normaal en bij zijn trainingspartner te laag. Vergelijkt u getallen binnen een trainingsgroep, houd dat verschil dan scherp.

Eén koppeling moet u kennen, anders leest u uw panel verkeerd: HDL beweegt tegengesteld aan triglyceriden. Een transporteiwit ruilt cholesterol uit uw HDL-deeltjes tegen triglyceriden uit de vetrijke deeltjes, waarna het volgeladen HDL-deeltje versneld wordt afgebroken. Een periode met een hoge koolhydraatinname, een gewichtstoename in een bulkfase of stevig drinken in een offseason duwt uw triglyceriden omhoog en trekt uw HDL daarmee omlaag, zonder dat er iets mis is met de HDL-deeltjes zelf.

Nuchter prikken is voor HDL niet nodig. De waarde verschuift na een maaltijd nauwelijks, anders dan uw triglyceriden.

In sportkringen wordt HDL behandeld als een scorebord: hoe hoger, hoe beter uw aerobe basis, hoe gezonder uw hart. Die redenering klopt op geen enkel punt, en het loont om precies te zijn over wat HDL in een sportcontext wel doet.

Trainen verhoogt HDL, maar veel minder dan u hoopt. Regelmatige aerobe inspanning verhoogt HDL aantoonbaar, alleen is de orde van grootte in meta-analyses ongeveer 0,05 tot 0,1 mmol/l, opgebouwd over maanden, en telt de duur per sessie zwaarder dan de intensiteit. Een blok intervaltraining tilt uw HDL dus niet in vier weken van 1,0 naar 1,5. Wie zijn HDL als trainingsdoel gebruikt, kiest een variabele die traag, klein en rommelig reageert. Uw vermogen, uw hartslagvariabiliteit en uw wattages meten uw vorm; uw HDL doet dat niet.

Androgene middelen zijn de olifant in de kamer. Geen enkele leefstijlfactor beweegt HDL zo hard als het gebruik van anabole androgene steroïden, en dan vooral de orale, 17-alfa-gealkyleerde varianten. In gecontroleerd onderzoek zakte het HDL onder stanozolol van 59 naar 29 mg/dl, ongeveer een halvering, terwijl het LDL in dezelfde periode omhoog ging. Het mechanisme loopt via de lever, die onder invloed van deze middelen HDL-deeltjes versneld afbreekt. Dat is precies het patroon dat opduikt in het bloedbeeld van krachtsporters: alles ogenschijnlijk normaal, behalve een HDL dat is ingestort en een LDL dat is opgelopen. Injecteerbaar testosteron doet dit veel minder uitgesproken dan de orale, gealkyleerde middelen, maar helemaal ongemoeid laat het de lipiden niet. Ziet u dit patroon terug in uw uitslagen, bespreek het dan open met een arts.

En hoger is niet beter. Het verband tussen HDL en de totale sterfte is U-vormig. In twee grote Deense bevolkingsonderzoeken, samen ruim 116.000 deelnemers, lag de laagste sterfte rond 1,9 mmol/l bij mannen en 2,4 mmol/l bij vrouwen; boven ongeveer 3,0 mmol/l bij mannen liep de sterfte weer op. Daar komt bij dat medicijnen die HDL met tientallen procenten verhoogden, het aantal hartinfarcten niet verlaagden, en dat mensen met een genetische variant voor een hoger HDL daar geen lager risico van hebben. HDL is een meter van uw metabole toestand, geen knop waaraan u kunt draaien.

Wat betekent dat voor uw panel? Gebruik HDL als context. Een dalend HDL naast stijgende triglyceriden in een bulkfase vertelt u dat uw metabole toestand meebeweegt met uw calorie-overschot. Voor uw werkelijke risico kijkt u naar LDL, non-HDL-cholesterol en ApoB, het aantal risicodragende deeltjes. Uw HDL zegt daar niets over.

HDL hoort in een volledig lipidenprofiel, samen met totaal cholesterol, LDL en triglyceriden. Los geprikt is de waarde nauwelijks te duiden.

Nuchter zijn hoeft niet: HDL beweegt na een maaltijd amper. Uw triglyceriden doen dat wel, en die kunnen het berekende LDL vertekenen, dus voor het volledige beeld is nuchter prikken alsnog het schoonst.

Voor sporters zijn er twee timingregels die er wél toe doen. Prik niet in de dagen direct na een wedstrijd, een marathon of een extreem zware sessie: acute inspanning verschuift de lipiden tijdelijk, en u meet dan de nasleep in plaats van uw uitgangswaarde. En prik niet tijdens of vlak na een infectie of een operatie; het hele lipidenprofiel zakt dan weken lang weg en geeft een te rooskleurig beeld.

Een bepaling is vooral zinvol als vaste waarde in een periodiek panel, bij het begin en het einde van een langere trainingsopbouw, bij een wisseling tussen een bulk- en een cutfase, en wanneer u androgene middelen gebruikt of hebt gebruikt. In dat laatste geval is HDL de gevoeligste waarde van uw hele lipidenpanel en hoort hij samen met LDL en ApoB te worden gevolgd.

Onderstaande tabel vat samen wat uw HDL in verschillende situaties doet.

Laat een afwijkende uitslag herhalen voordat u er een trainings- of voedingsbeslissing op baseert, bij voorkeur in hetzelfde laboratorium.