Alanineaminotransferase (ALAT): wat uw uitslag betekent

De test meet hoeveel ALAT er in uw bloed circuleert, uitgedrukt in eenheden per liter (U/l). ALAT staat voor alanineaminotransferase. Op oudere uitslagen en in buitenlandse rapporten heet hetzelfde enzym SGPT of ALT.

Het eiwit werkt binnen de levercel mee aan het verwerken van voedingsstoffen. Zolang de cel gezond is, blijft het daar, en komt er maar weinig van in het bloed terecht. Gaan levercellen kapot, door een ontsteking, vetophoping, alcohol of een medicijn, dan komt hun inhoud vrij en loopt de ALAT-waarde op. Daarom is ALAT de meest gebruikte bloedwaarde om schade aan levercellen op te sporen.

Kleinere hoeveelheden ALAT zitten ook in de nieren en in de skeletspieren. Dat verklaart waarom de waarde na zware inspanning iets kan stijgen. ASAT, het enzym dat bijna altijd naast ALAT wordt gemeten, komt uit veel meer weefsels: hart, spieren en rode bloedcellen. Stijgen ASAT en ALAT allebei, maar ASAT duidelijk het meest, dan wijst dat eerder op de spieren dan op de lever.

Op een leverpanel staan meestal ook gamma-GT en alkalische fosfatase. Die twee komen vooral uit de galwegen. Blijven zij normaal terwijl ALAT stijgt, dan zit het probleem in de levercel zelf. Stijgt gamma-GT mee, dan komen alcohol en de galafvoer in beeld.

Een licht verhoogde ALAT is de vroegste en vaak de enige aanwijzing voor leververvetting, de meest voorkomende leveraandoening in Nederland. Leververvetting geeft jarenlang geen klachten. Hij komt ook voor bij mensen die slank ogen en veel sporten, omdat buikvet en insulinegevoeligheid daarbij zwaarder wegen dan het gewicht op de weegschaal.

Sterk verhoogde waarden, meerdere keren de bovengrens, passen bij een acute leverontsteking, bijvoorbeeld door een virus of een medicijn. Paracetamol in een te hoge dosering, sommige antibiotica en statines staan bekend als oorzaak. Ook supplementen kunnen levercellen beschadigen: hooggedoseerd groenetheextract, ashwagandha en curcuminepreparaten komen terug in meldingen van leverschade. Wie anabole steroïden via de mond gebruikt, loopt een duidelijk hoger risico.

Voor mensen die veel trainen is er nog een reden om deze waarde te kennen. Een zware of ongewone krachttrainingssessie laat ALAT en ASAT dagenlang stijgen. In een onderzoek bij mannen die geen krachttraining gewend waren, bereikten de waarden na één sessie niveaus die op een leverziekte leken, en een week later waren ze nog steeds verhoogd. Gamma-GT, alkalische fosfatase en bilirubine bewogen in dat onderzoek niet mee. Dat patroon, verhoogde transaminasen bij normale galwegwaarden, is precies wat spierschade van leverschade onderscheidt. Meer over dat verschil leest u in ALAT en ASAT te hoog: het verschil en de oorzaken.

Laat ALAT meten als u wilt weten hoe uw lever ervoor staat, als u regelmatig alcohol drinkt, als u medicijnen of supplementen gebruikt die de lever belasten, of als u een eerdere afwijkende uitslag wilt controleren. Het enzym maakt deel uit van vrijwel elk algemeen bloedonderzoek en van elk leverpanel.

De timing bepaalt wat u meet. Houd minstens een week tussen een zware of ongewone trainingssessie en de bloedafname. Na een eerste zware beendag, een nieuw programma of een wedstrijd is meer hersteltijd nodig; het einde van een rustige week geeft het zuiverste beeld. Heeft u kort voor de afname toch hard getraind, meld dat dan bij de beoordeling van de uitslag.

Vraag ALAT bij voorkeur samen met ASAT, gamma-GT en creatinekinase (CK) aan. Met die drie erbij is een verhoogde waarde te plaatsen: spier of lever, levercel of galweg. Is de waarde bij een herhaling na ongeveer vier weken nog steeds verhoogd, dan is training geen verklaring meer en is verder onderzoek via uw huisarts op zijn plaats.