ASAT waarde bij sporters: spier of lever?

De bepaling telt hoeveel ASAT er op dat moment in uw bloed circuleert, in u/l. Voor een sporter is de vraag simpel. Hoeveel cellen zijn er recent stuk? En uit welk weefsel kwamen ze?

Bij getrainde mensen is skeletspier vaak de grootste bron. Eccentrische belasting doet dat het sterkst. Dat is het afremmende deel van een beweging. Denk aan de weg omlaag bij een squat. Of aan de landing bij sprongen. Of aan bergaf hardlopen. Precies daar komt uw spierpijn ook vandaan.

Het enzym ASAT komt daarnaast uit de hartspier, de nieren, hersenweefsel en rode bloedcellen. Zodra levercellen beschadigd raken, lekt het daar net zo goed uit. De bepaling kan die bronnen niet uit elkaar houden. Dat onderscheid maakt u met de drie waarden ernaast.

Creatinekinase, zie CK, komt vrijwel uitsluitend uit spier. Dat is uw duidelijkste signaal. ALAT is de leverspecifieke tegenhanger. Is uw ASAT hoger dan ALAT, dan is spier de waarschijnlijker bron. Gamma-GT beweegt bij spierschade juist niet mee. Samen met alkalische fosfatase is dat uw rustigste ankerpunt.

Die vierde waarde is het meest onderschatte instrument dat u heeft. Zijn ASAT en ALAT allebei verhoogd terwijl gamma-GT normaal blijft? Dan is een leveroorzaak minder waarschijnlijk dan het schrikmoment suggereert.

Voor wie hard traint is de vraag zelden of ASAT verhoogd is. De vraag is: verhoogd ten opzichte van wat. Uw uitgangswaarde ligt hoger dan die van iemand die niet traint. U heeft namelijk meer spiermassa, en die raakt vaker beschadigd.

Het scherpste onderzoek hierover liet ongetrainde mannen eenmalig zwaar krachttrainen. Hun transaminasen klommen naar waarden die op leverziekte lijken. Na zeven dagen waren ze nog steeds verhoogd. Gamma-GT en bilirubine bewogen niet mee. Zeven dagen is veel langer dan de spierpijn duurt. Precies daarom laten mensen zich verrassen.

Een verhoogde ASAT waarde heeft verschillende oorzaken. Bij u staat training bovenaan. Maar overmatig alcoholgebruik, leververvetting en sommige medicijnen horen er ook bij. Bepaalde medicijnen tillen de uitslag pas na weken op.

Kijk daarnaast naar de hoogte. Een licht verhoogde waarde past bij spier of alcohol. Een sterk verhoogde waarde is meer dan tien keer de bovengrens. Die wijst bijna altijd op een acute virale hepatitis. Bel dan uw huisarts. Bij aandoeningen van de lever zoals hepatitis kantelt de verhouding. ALAT komt dan juist boven ASAT uit.

Het interpretatierooster hieronder is de kern van deze pagina.

Zijn ASAT en ALAT allebei verhoogd na een zware week? Dan is de eerste vraag niet welk medicijn u slikt. De eerste vraag is wat CK en gamma-GT doen.

Waarschuwing, en deze is niet theoretisch. Bij extreme inspanning, hitte of uitdroging kan spierweefsel massaal afbreken. Een ongebruikelijk hoge trainingsprikkel doet hetzelfde. CK loopt dan op tot vele duizenden u/l. De spieren zwellen en doen fors pijn. De urine kleurt donker als cola. De nieren lopen daarbij risico. Dit is spoedeisende zorg. Bestel geen bloedtest en wacht niet op een uitslag.

Wanneer u prikt, telt hier zwaarder dan welke voorbereiding ook.

Prik in een deloadweek. Dan zijn uw spieren het minst aan het herstellen. Dat is dus het moment waarop een verhoogde ASAT waarde iets over uw lever zegt. Prikt u midden in een zware blokweek, dan meet u vooral uw trainingsbelasting.

Houd minimaal 48 tot 72 uur aan na de laatste zware sessie. Datzelfde geldt na een ongewone sessie. Na een eerste blootstelling aan een nieuwe beweging is langer wachten verstandig. Dat geldt ook na een wedstrijd of een eccentrisch programma. Het effect kan een week aanhouden.

Vraag CK mee aan. Zonder CK is een verhoogde ASAT waarde een raadsel. Met CK erbij is het meestal binnen één blik duidelijk. Vraag ook wanneer ASAT opnieuw gemeten moet worden. Een herhaling zegt vaak meer dan de eerste uitslag.

Meet onder vergelijkbare omstandigheden. Uw eigen reeks over de tijd zegt meer dan één losse waarde. Prik steeds op hetzelfde punt in uw blok. Dan vergelijkt u appels met appels.

Blijft ASAT verhoogd terwijl u wél rust heeft genomen? Is CK daarbij normaal? Bespreek die uitslag dan met uw huisarts.