Shilajit werking: wat de studies maten en wat je bloed laat zien

De werking van shilajit op testosteron is in precies één goede studie bij mensen gemeten. Gezonde mannen van 45 tot 55 jaar namen 90 dagen lang gezuiverd shilajit. De dosis was twee keer per dag 250 mg.

Totaal testosteron, vrij testosteron en DHEA-S waren daarna hoger dan bij placebo (Pandit 2016, PMID 26395129). LH en FSH bleven op peil.

Wat me als trainingspartner opvalt? Bijna elke Nederlandse pagina citeert die ene studie alsof het er tien zijn. Ik lees hem hieronder één keer goed.

Hieronder wat shilajit is en wat die studie precies mat. Waar het risico zit, en wat je zelf kunt meten.

Wat is shilajit?

Shilajit is een zwarte, teerachtige hars. Hij sijpelt in de zomer uit rotsen in de Himalaya en andere hooggebergten. Het is geen plant maar een mengsel van eeuwenoud plantaardig materiaal en mineralen. In de Ayurveda wordt het al lang als versterkend middel gebruikt.

De bekendste werkzame stof is fulvinezuur, vaak 50 tot 60 procent van een gezuiverd extract. Daarnaast bevat het tientallen mineralen in kleine hoeveelheden. Je koopt het als hars, als poeder of als capsule.

Ongezuiverde hars kan zware metalen bevatten, zoals lood en arseen. Dat is geen theoretisch risico. Het is de reden dat de studie een gezuiverd product gebruikte.

Wat de studie precies mat

Pandit gaf gezonde mannen van 45 tot 55 jaar negentig dagen lang gezuiverd shilajit of een placebo. De dosis: twee keer per dag 250 mg.

Aan het eind waren totaal testosteron, vrij testosteron en DHEA-S significant hoger dan bij placebo. Dat staat in de studie van Pandit (2016, PMID 26395129). LH en FSH, de hormonen die de zaadballen aansturen, bleven gelijk.

Dat laatste is interessant. Een stijging van testosteron zonder stijging van LH wijst op een effect in de zaadbal zelf. Niet in de hersenen. Dat is een ander mechanisme dan bij de meeste boosters.

Wat de studie niet deed: jonge, getrainde mannen meten. De deelnemers waren gezond, maar 45 tot 55 jaar oud. Dat is precies de leeftijd waarop het testosteron begint te dalen. Of een 28-jarige met normale waarden hetzelfde ziet, weet niemand.

En het is één studie. In de wetenschap telt een resultaat pas als een tweede groep het herhaalt. Die tweede studie is er niet.

Wat zijn de ervaringen van mensen met shilajit?

Ervaringen op fora en in reviews lopen uiteen van meer energie en meer zin tot helemaal niets. Dat patroon zie je bij elk supplement. Een ervaring is geen meting, en energie is het makkelijkst te beïnvloeden door verwachting.

Wat je wel serieus kunt nemen: meldingen van maagklachten en een metaalsmaak, vooral bij rauwe hars. En de terugkerende vraag of het product wel zuiver was.

Hoe lang mag je shilajit gebruiken?

De studie duurde 90 dagen, en langer dan dat is bij mensen niet onderzocht. Dat is dus de enige periode waarvan je iets weet. Wie het langer gebruikt, doet dat zonder gegevens.

EFSA heeft geen gezondheidsclaim voor shilajit goedgekeurd. Een verkoper mag dus niet beweren dat het je testosteron verhoogt. Hoe vaak de studie ook wordt geciteerd.

Wat zijn shilajit nadelen?

Het grootste nadeel is de zuiverheid. Shilajit uit een onbekende bron kan lood, arseen en kwik bevatten. Daar merk je aanvankelijk niets van. Kies je het toch, dan is een product met een onafhankelijke analyse op zware metalen het minimum.

Het tweede nadeel is de lever. Elk geconcentreerd natuurproduct gaat door je lever. Het RIVM waarschuwde in maart 2024 niet voor niets voor ashwagandha, na meldingen van leverschade. Bij shilajit zijn zulke meldingen zeldzaam, maar je leverwaarden zijn de plek om het te zien.

Het derde nadeel is de prijs. Gezuiverde hars kost al snel tientallen euro's per maand. En dat voor een effect dat bij jou misschien niet optreedt.

Kan ik afvallen met shilajit?

Nee, daar is geen bewijs voor. De studie mat hormonen, geen gewicht of vetpercentage. Wie afvalt tijdens shilajitgebruik, doet dat door zijn voeding en training, niet door de hars.

Een lager vetpercentage verhoogt overigens wel je testosteron, via minder omzetting naar oestrogeen. Dat effect is groter en beter bewezen dan dat van shilajit.

Wat je meet voor en na

Stel: je bent 47 en je traint drie keer per week. Je wilt weten of shilajit bij jou doet wat het bij de studiegroep deed. Dan meet je twee keer, in de ochtend tussen 7 en 10 uur, met 90 dagen ertussen.

Testosteron totaal, vrij testosteron en SHBG zitten samen in het hormoonpanel. De andere waarden meet je los via de markerpagina's. Leverwaarden meet je los of als toevoeging bij 360 gezondheid. Voor alleen totaal testosteron is de testosterontest genoeg.

Stijgt je testosteron, dan zag je wat Pandit zag. Blijft het gelijk, dan hoor je bij de groep waar de studie niets over zegt. Allebei is nuttiger dan gokken.

Wat je hiermee kunt doen

Mijn lijn: shilajit is een van de weinige boosters met een echte, gemeten stijging. Tegelijk is het het supplement met het grootste zuiverheidsrisico. Eén studie, één leeftijdsgroep, en een product dat ik alleen met een analyserapport zou kopen.

Het Voedingscentrum zegt over supplementen: wie gezond en gevarieerd eet, heeft ze in principe niet nodig. Hoe shilajit zich verhoudt tot de andere boosters, staat in het overzicht van testosteron supplementen. Ashwagandha, met meer studies en een RIVM-advies, staat in ashwagandha en testosteron.

Wijkt een waarde af, bespreek die dan met je huisarts en noem welke supplementen je gebruikt. Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Pandit S, Biswas S, Jana U, De RK, Mukhopadhyay SC, Biswas TK. Clinical evaluation of purified Shilajit on testosterone levels in healthy volunteers. Andrologia. 2016 (PMID 26395129).
• RIVM. RIVM raadt gebruik producten met kruiden Huperzia serrata, Tabernanthe iboga of ashwagandha af. 5 maart 2024.
• EFSA. EU Register of nutrition and health claims. ec.europa.eu/food/safety/labelling_nutrition/claims/register.
• Voedingscentrum. Voedingssupplementen. voedingscentrum.nl.