Nuchtere glucose te hoog terwijl je fit bent? Dit gebeurt er 's ochtends

Je traint vier keer per week, je bent slank, en je nuchtere glucose staat op 5,8. Net onder de grens, maar hoger dan je verwachtte. Elke pagina die je vindt gaat over prediabetes, en dat voelt niet alsof het over jou gaat.

Dat komt omdat het waarschijnlijk ook niet over jou gaat.

Je ochtendwaarde is namelijk de ruisigste meting die je bezit. Tussen vier en acht uur 's ochtends duwt je eigen hormoonsysteem je glucose omhoog, en dat gebeurt bij gezonde mensen net zo goed als bij zieke. Het heeft alleen bijna niemand voor jou opgeschreven.

Waarom is mijn bloedsuiker 's ochtends zo hoog?

Omdat je lichaam je wakker maakt met brandstof. In de vroege ochtend maakt je lever extra glucose vrij onder invloed van cortisol, adrenaline en groeihormoon, zodat je met energie opstaat. Dat heet het dageraadfenomeen, en het is geen ziekte maar een dagritme.

Je bent letterlijk aan het opstarten voordat je wakker bent.

Dit is precies gemeten, en niet bij diabetespatiënten. Bolli en Gerich volgden acht gezonde vrijwilligers tussen één en negen uur 's nachts, elk half uur. Na 5:30 uur stegen glucose, insuline en C-peptide. Cortisol, adrenaline en noradrenaline stegen tussen 4:00 en 6:30 uur vanaf hun nachtelijke dieptepunt, en groeihormoon piekte tussen 1:00 en 4:30 uur en zakte daarna weer met ongeveer de helft (PMID 6389230).

De onderzoekers concludeerden dat de ochtendstijging bij diabetes waarschijnlijk een uitvergroting is van een normale circadiane variatie. Lees die zin nog eens. Het fenomeen is niet ontstaan bij zieke mensen, het is bij gezonde mensen ontdekt.

Wat duwt jouw ochtendwaarde nog meer omhoog?

Meer dingen dan je denkt, en de meeste hebben niets met je alvleesklier te maken. Slecht geslapen, een zware sessie gisteren, een stressvolle week, een griepje of een koolhydraatarm dieet: ze schuiven allemaal aan dezelfde knop.

Eén hoge ochtendwaarde is dus vrijwel nooit een conclusie.

Alleen die laatste rij is interessant, en je kunt hem niet van de andere vijf onderscheiden met de meting die je nu hebt. Daarvoor heb je insuline nodig.

Waarom stijgt nuchtere glucose bij koolhydraatarm eten?

Omdat je spieren glucose gaan sparen voor je hersenen. Als je weinig koolhydraten eet, worden je spieren minder happig op glucose zodat er genoeg overblijft voor organen die niet op vet kunnen draaien. Je glucose blijft dan iets hoger staan zonder dat er iets stuk is.

Dat is aanpassing, geen ontsporing.

Dit verklaart waarom mensen die net keto doen soms een hogere nuchtere waarde zien dan toen ze brood aten, en waarom dat op zichzelf geen alarm hoeft te zijn. Het maakt je nuchtere getal alleen een nog slechtere solomarker dan het al was. Wat er in je bloed verandert als je van dieet wisselt, staat in bloedonderzoek voor en na het keto dieet.

Wanneer is een hoge nuchtere glucose wel interessant?

Als hij blijft staan terwijl de ruis weg is. Meet je drie keer op rustige ochtenden, uitgeslapen, minstens twee dagen na je laatste zware sessie, en zie je steeds hetzelfde verhoogde getal, dan meet je geen ruis meer.

Dan is het een patroon, en patronen zijn de moeite waard.

Neem twee sporters die allebei 5,8 nuchter zien. De eerste prikte de ochtend na een zware beensessie, op vijf uur slaap, midden in een verhuizing. De tweede prikte op een rustige zondag na acht uur slaap en drie dagen zonder training. Zelfde getal, en alleen bij de tweede is het een signaal.

Wat er nog meer achter een verhoogde waarde kan zitten, ook buiten de ochtend, staat in bloedsuiker hoog zonder diabetes.

Wat zegt je HbA1c hierover?

Iets, maar minder dan je hoopt, en bij sporters kan hij je juist geruststellen op het verkeerde moment. HbA1c gaat uit van rode bloedcellen die ongeveer 120 dagen meegaan. Bij duursporters kan die omzet sneller lopen, en jongere cellen hebben minder tijd gehad om glucose op te pikken.

Je gemiddelde valt dan lager uit dan het echt is.

Een eLife-onderzoek modelleerde dit en vond een mediane rodecellevensduur van 100 dagen met een spreiding van 83 tot 102 dagen tussen mensen. Bij de kortste levensduur lag de lab-HbA1c ongeveer 2 procent lager dan de gecorrigeerde waarde (PMID 34515636). Meer in HbA1c bij niet-diabeten.

Zegt één ochtendmeting eigenlijk iets?

Weinig, en dat is beter onderbouwd dan de meeste mensen weten. Onderzoekers van Stanford lieten mensen met normale standaardwaarden een sensor dragen, en die normale groep bleek 15 procent van de tijd in het prediabetische bereik te zitten (PMID 30040822). Hun nuchtere prik had daar niets van laten zien.

De prik miste dus het interessante deel volledig.

Dat werkt beide kanten op: een nuchtere waarde kan te hoog lijken terwijl je dag prima is, en prima lijken terwijl je dag dat niet is. Het is één punt uit 1.400. De volledige afweging tussen meetmethodes staat in bloedsuikerspiegel meten, en wat een sensor je daarin wel en niet leert in continue glucosemeter zonder diabetes.

Thuisarts is trouwens de nuchterste Nederlandse plek om te lezen wat je huisarts met een verhoogde waarde doet, en het contrast met de paniek op de rest van het internet is groot.

Wat meet je erbij?

Insuline, en eigenlijk alleen insuline. Je nuchtere glucose zegt waar je landt. Je nuchtere insuline zegt wat het je kostte, en pas die twee samen laten zien of dat verhoogde ochtendgetal iets betekent.

Zonder insuline blijf je gokken.

Een 5,8 met een lage insuline is een ander verhaal dan een 5,8 waar je alvleesklier hard voor moest werken. Die combinatie heet HOMA-IR, en de uitleg staat in nuchtere insuline en HOMA-IR. Het volledige overzicht van welke getallen samen tellen, staat in bloedsuikerwaarden als je traint. De losse waarde staat op glucose nuchter.

Wat doe je hierna?

Prik opnieuw op een rustige ochtend, uitgeslapen, minstens twee dagen na je laatste zware sessie, en neem insuline mee in dezelfde buis. Eén meting onder eerlijke omstandigheden is meer waard dan vijf metingen na drukke weken.

Mijn advies: schrap je oude meting niet, maar geef hem de context die hij verdient. Noteer wat je die week deed, want dat is de helft van je uitslag.

Glucose en insuline samen prik je met de HOMA-IR test, of breder met 360 Gezondheid.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Bolli GB, De Feo P, De Cosmo S, Perriello G, Ventura MM, Calcinaro F, Lolli C, Campbell P, Brunetti P, Gerich JE. Demonstration of a dawn phenomenon in normal human volunteers. Diabetes, 1984;33(12):1150-3. PMID 6389230.
• Hall H, Perelman D, Breschi A, Limcaoco P, Kellogg R, McLaughlin T, Snyder M. Glucotypes reveal new patterns of glucose dysregulation. PLoS Biology, 2018. PMID 30040822.
• Xu Y, Bergenstal RM, Dunn TC, Ajjan RA. Addressing shortfalls of laboratory HbA1c using a model that incorporates red cell lifespan. eLife, 2021. PMID 34515636.
• Diabetes Fonds. Wat zijn normale bloedsuikerwaarden.
• Thuisarts. Ik heb een verhoogde bloedsuiker.
• RIVM. Cijfers over diabetes in Nederland.