Volledig bloedbeeld: uw waarden volgen over een trainingsjaar

Het panel meet drie reeksen, en voor een trendlijn is hun tempo het belangrijkste onderscheid.

De rode reeks draagt zuurstof: het aantal erytrocyten, de hoeveelheid hemoglobine, het hematocriet en het celvolume MCV. Deze waarden reageren traag. Een aanpassing in uw ijzerinname of trainingsbelasting is er niet binnen een week in terug te zien.

De witte reeks is het spiegelbeeld daarvan. Het totale aantal leukocyten kan binnen uren stijgen na een zware sessie. Vraagt u een differentiatie aan, dan wordt dat totaal opgedeeld per celtype.

U ziet dan de verschillende soorten witte bloedcellen: neutrofielen, lymfocyten, monocyten, eosinofielen en basofielen. Verschuift dat aandeel richting jonge neutrofielen, dan spreekt een laborant van een linksverschuiving. Dat is een beschrijving van het beeld, geen diagnose.

Als derde reeks tellen de bloedplaatjes mee, die het stollen verzorgen.

Een deel van deze bloedbeeld waarden wordt niet gemeten maar berekend. Het hematocriet volgt uit het aantal erytrocyten maal het MCV. Daarom kan één artefact meerdere waarden tegelijk verschuiven.

Voor wie op data traint, is de grootste valkuil niet een afwijkende waarde. Het is een waarde die klopt, maar op het verkeerde moment is gemeten.

Plasmavolume-expansie is daarvan het bekendste voorbeeld. Duurtraining vergroot het plasmavolume. Hemoglobine en hematocriet zijn concentraties.

Ze dalen dan zonder dat u één rode bloedcel bent kwijtgeraakt. Dit heet sportanemie. Het is geen bloedarmoede.

Het omgekeerde gebeurt bij vochttekort: de concentratie stijgt zonder winst.

Daarom werkt alleen een vaste meetconditie. Prik in rust, uitgerust en gehydrateerd. Doe dat niet binnen 24 uur na een zware sessie. Wie dat protocol per meting varieert, meet vooral zijn eigen omstandigheden.

De waarden leggen elkaar bovendien uit. Een hemoglobine zonder MCV is richtingloos. Een MCV zonder RDW mist gecombineerde tekorten.

Een klein en een groot celvolume heffen elkaar namelijk op in het gemiddelde. Een percentage uit de differentiatie zonder het totale leukocytengetal is misleidend. Een aandeel is immers geen aantal.

En bij een dalende rode reeks zijn reticulocyten de ontbrekende schakel. Zij laten zien of het beenmerg te weinig aanmaakt. Of dat er juist te veel verloren gaat.

Eén laatste punt, en het is voor sporters het meest relevante. Een normaal bloedbeeld sluit een ijzertekort niet uit. Het ferritine daalt namelijk als eerste.

Daarna stijgt de RDW. Vervolgens daalt het MCV. Pas als laatste daalt het hemoglobine.

Een ferritine onder 30 µg/l bij een normaal panel is dus goed mogelijk. Dat verklaart vaak precies de prestatiedip waarvoor u kwam.

Voor een trendlijn is de frequentie minder belangrijk dan de consistentie. Twee tot vier metingen per jaar volstaan, mits ze onder dezelfde condities zijn afgenomen.

Logische momenten zijn het begin van een opbouwperiode en het eind van een zwaar blok. Voeg daar een vast punt in de rustperiode aan toe. Zo vergelijkt u telkens hetzelfde soort week met hetzelfde soort week.

Houd daarbij de preanalytische checklist aan. Een aanzienlijk deel van de afwijkingen komt namelijk uit de afname zelf. Lang stuwen of lang zitten geeft hemoconcentratie.

Alle celgetallen vallen dan wat hoger uit. Een monster dat lang onderweg was laat rode cellen opzwellen in het EDTA. Het MCV komt daardoor kunstmatig hoger uit en het MCHC lager.

Bloedplaatjes kunnen in EDTA klonteren. Dat geeft een kunstmatig laag aantal. En prikken kort na zware inspanning stuwt de leukocyten fors op.

Loop die lijst altijd eerst na. Pas daarna is een klinische uitleg aan de orde. Wie die volgorde omdraait, maakt van een afnameartefact een medisch probleem.