Cystatine C is een klein eiwit dat door vrijwel al je cellen in een constant tempo wordt aangemaakt en door je nieren wordt gefilterd. Daardoor schat het je nierfunctie zonder dat spiermassa meetelt. Voor iemand met veel spieren is dat het hele verschil, want de standaardberekening via creatinine hangt juist wel aan spiermassa.
Ik zie dit misverstand vaker dan me lief is: een gezonde krachtsporter die schrikt van zijn eGFR en denkt dat zijn nieren achteruitgaan.
Meestal gaan ze dat helemaal niet.
Wat is cystatine C precies?
Cystatine C is een eiwit dat door alle kernhoudende cellen wordt geproduceerd, in een tempo dat weinig schommelt. Je nieren filteren het uit je bloed, dus hoe minder je nieren filteren, hoe hoger de waarde in je bloed. Referentiewaarden liggen bij de meeste labs ruwweg tussen 0,62 en 1,11 mg/l, maar dat verschilt per lab.
Belangrijk detail: de aanmaak hangt nauwelijks samen met spiermassa, leeftijd of vleesconsumptie.
Precies daarom is hij zo nuttig bij mensen die niet gemiddeld zijn.
Waarom klopt creatinine niet bij veel spiermassa?
Creatinine is een afvalstof van creatinefosfaat uit je spieren. Meer spiermassa betekent structureel meer creatinine in je bloed, ook bij perfect werkende nieren. De eGFR-formule kent dat verschil niet en rekent je hogere creatinine om naar een lagere geschatte nierfunctie.
Baxmann en collega's lieten precies dit zien: spiermassa en lichamelijke activiteit beinvloeden creatinine duidelijk, terwijl cystatine C daar veel minder gevoelig voor is (PMID 18235143).
Een fors gespierde man met een creatinine van 115 micromol per liter kan dus dezelfde echte nierfunctie hebben als een slanke man met 85.
| Creatinine en eGFR | Cystatine C | |
|---|---|---|
| Herkomst | Afbraakproduct uit spierweefsel | Eiwit uit vrijwel alle cellen |
| Gevoelig voor spiermassa | Ja, sterk | Nauwelijks |
| Gevoelig voor een vleesrijke maaltijd | Ja | Nee |
| Gevoelig voor creatinesuppletie | Ja, kan de waarde optillen | Nee |
| Vertekent bij een krachtsporter | Naar een te lage eGFR | Vrijwel niet |
| Beschikbaar in standaard huisartsbloed | Bijna altijd | Vaak niet standaard |
Is cystatine C beter dan creatinine?
Niet beter, wel anders, en in combinatie het sterkst. Inker en collega's lieten in de New England Journal of Medicine zien dat een formule die creatinine en cystatine C samen gebruikt de nierfunctie nauwkeuriger schat dan elk van beide alleen (PMID 22762315). Shlipak en collega's vonden dat cystatine C risico beter onderscheidt bij mensen bij wie creatinine grensgevallen oplevert (PMID 24004120).
De praktische vertaling: gebruik ze samen als je kunt.
Lopen ze ver uiteen, dan is dat zelf een signaal dat aandacht verdient.
Wat betekenen twee mannen met dezelfde nieren?
Stel je twee mannen van 45 voor, allebei met precies dezelfde echte nierfunctie. De een weegt 96 kilo met veel spiermassa, gebruikt creatine en heeft een creatinine van 112 micromol per liter, wat zijn eGFR rond de 70 duwt. De ander weegt 72 kilo, traint niet, heeft een creatinine van 82 en een eGFR van 95.
Op papier lijkt de sporter er slechter aan toe. Meet je bij allebei cystatine C, dan komen ze uit op vrijwel dezelfde waarde, bijvoorbeeld 0,85 mg/l.
Dat is het moment waarop het kwartje valt. De formule zat ernaast, niet de nier.
Hoe creatinine bij lifters precies uitpakt, staat uitgebreid in creatinine te hoog door spiermassa.
Verpest creatine je nierwaarden?
Creatinesuppletie kan je serumcreatinine licht optillen, simpelweg omdat je meer creatine in omloop hebt. Dat is een meetartefact en geen nierschade. Cystatine C wordt hier niet door beinvloed, en dat maakt hem juist bij creatinegebruikers zo bruikbaar.
Ook een eiwitrijk dieet en een biefstuk de avond ervoor kunnen je creatinine tijdelijk optillen.
De vraag of veel eiwit je nieren schaadt, behandel ik apart in eiwitinname en je nieren.
Wanneer is cystatine C interessant voor jou?
Vooral wanneer je eGFR laag uitvalt terwijl je verder gezond bent en veel spiermassa hebt. Ook wanneer je creatine gebruikt, veel eiwit eet, of wanneer twee metingen sterk uiteenlopen zonder duidelijke reden. De Nierstichting en het NHG benadrukken allebei dat een enkele afwijkende schatting nog geen nierziekte is.
Wat je met een afwijkende uitslag doet, bespreek je met je huisarts. Dat is geen bescheidenheid, dat is gewoon de juiste route.
Je vindt de cystatine C bloedwaarde terug in het bloedonderzoek niergezondheid, samen met creatinine en ureum. Hoe de nierfunctie zich verhoudt tot de rest van je verouderingsbeeld, lees je in gezond ouder worden als sporter, en waarom creatinine ook je biologische-leeftijdscore vertekent in biologische leeftijd meten.
Schrok je van je laatste eGFR? Laat cystatine C meelopen bij de volgende meting voordat je conclusies trekt.
Bronnen
- Inker LA et al. Estimating glomerular filtration rate from serum creatinine and cystatin C. New England Journal of Medicine, 2012. PMID 22762315
- Baxmann AC et al. Influence of muscle mass and physical activity on serum and urinary creatinine and serum cystatin C. Clinical Journal of the American Society of Nephrology, 2008. PMID 18235143
- Shlipak MG et al. Cystatin C versus creatinine in determining risk based on kidney function. New England Journal of Medicine, 2013. PMID 24004120
- Nierstichting, informatie over nierfunctie en eGFR.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
