Je biologische leeftijd is een schatting van hoe je lichaam functioneert, uitgedrukt in jaren. Hij komt meestal uit een formule die je bloedwaarden vergelijkt met die van leeftijdsgenoten. Een score van 34 op je 42e betekent dus niet dat je organen 34 jaar oud zijn. Het betekent dat een handvol markers gunstiger uitvalt dan gemiddeld.
Ik ben er dubbel over. De onderliggende wetenschap is degelijk, maar de manier waarop de uitkomst wordt verkocht is dat vaak niet. Een score is geen diagnose, en zeker geen leeftijd.
Wat volgt is de uitleg die ik zelf had willen lezen voordat ik zo'n test bestelde.
Wat is biologische leeftijd precies?
Biologische leeftijd is een rekenkundige schatting van je functionele toestand, gebaseerd op meetbare markers zoals ontsteking, bloedsuikerregulatie, nierfunctie en bloedvetten. Je kalenderleeftijd staat vast. Je biologische leeftijd is een momentopname die kan meebewegen met je leefstijl, je trainingsbelasting en zelfs met een recente infectie.
Het idee komt uit onderzoek naar veroudering op celniveau. Onderzoekers zochten naar markers die beter voorspellen hoe het iemand vergaat dan alleen het geboortejaar. Dat lukte, maar op groepsniveau.
Dat verschil is belangrijk. Een model dat bij duizend mensen goed voorspelt, kan bij jou persoonlijk fors naast zitten.
Hoe weet je je biologische leeftijd?
Er zijn grofweg drie routes: een bloedmodel dat routinemarkers omrekent, een epigenetische klok die DNA-methylatie meet, en een fitheidsschatting op basis van prestaties. Ze meten niet hetzelfde en ze zijn niet even betrouwbaar. De bloedroute is het best onderbouwd en het goedkoopst, de epigenetische route klinkt het spannendst.
De bekendste bloedgebaseerde methode is PhenoAge, ontwikkeld door Levine en collega's, die negen routinemarkers plus je leeftijd combineert tot een score (PMID 29676998). De epigenetische klok van Horvath meet iets heel anders, namelijk methylatiepatronen op je DNA (PMID 24138928).
| Methode | Wat er wordt gemeten | Sterk punt | Zwak punt |
|---|---|---|---|
| Bloedmodel (PhenoAge-achtig) | Albumine, creatinine, glucose, hs-CRP, lymfocyten, MCV, RDW, alkalische fosfatase, leukocyten | Goedkoop, herhaalbaar, elke marker is los te sturen | Gevoelig voor een verkoudheid of een zware trainingsweek |
| Epigenetische klok | DNA-methylatie op honderden posities | Voorspelt op groepsniveau sterk | Duur, en de test-hertest-ruis kan groter zijn dan het effect dat je wilt zien |
| Fitheidsschatting | VO2max, knijpkracht, hersteltempo | Meet functie, niet chemie | Zegt weinig over ontsteking of bloedsuiker |
Zie je het patroon? Elke methode meet een ander stuk van de olifant.
Welke bloedwaarden wegen het zwaarst?
In vrijwel elk bloedmodel wegen ontsteking en bloedsuikerregulatie het zwaarst. Een verhoogde hs-CRP duwt je score omhoog, net als een oplopende HbA1c. Albumine en het rode-bloedbeeld wegen mee, maar bewegen langzamer. Dat maakt ontsteking en glucose de twee knoppen waar je op korte termijn iets aan hebt.
Dat is geen toeval. Chronische laaggradige ontsteking loopt als een rode draad door vrijwel elk verouderingsmodel (PMID 30065258).
Wil je begrijpen waarom die ene marker zo zwaar telt, lees dan wat hs-CRP over veroudering zegt. En als je bloedsuiker de zwakke schakel is, staat het volledige verhaal in metabole gezondheid meten.
Waarom scoren sporters vaak vreemd op zo'n test?
Omdat de formules zijn gebouwd op de gemiddelde bevolking, en jij bent dat niet. Training verandert precies die markers die het model gebruikt, en niet altijd in de richting die het model verwacht. Een goed getrainde man kan daardoor een slechtere score krijgen dan zijn ongetrainde buurman, terwijl hij fitter is.
Vier vertekeningen kom je het vaakst tegen.
- Creatinine. Veel spiermassa geeft structureel hoger creatinine. Het model leest dat als een minder goede nierfunctie.
- Hs-CRP na een zware sessie. Een pittige krachttraining of een lange duurloop kan je hs-CRP dagenlang optillen.
- Hematocriet. Duurtraining op hoogte of simpelweg goed getraind zijn, verschuift je rode bloedbeeld.
- Alkalische fosfatase. Botombouw na veel impact kan deze waarde licht optillen.
Stel je twee mannen van 42 voor. De een traint vier keer per week en heeft een creatinine van 105 micromol per liter en een hs-CRP van 2,8 mg/l, twee dagen na een zware beenderdag. De ander sport niet en heeft 78 micromol per liter en 0,9 mg/l. Het model geeft de sporter de oudere score. In werkelijkheid zegt dit vooral iets over spiermassa en trainingstiming, niet over veroudering.
Dit is de reden dat ik een biologische-leeftijdscore nooit los lees. Het onderliggende rijtje markers is waardevol. Het getal erboven is marketing.
Kun je je biologische leeftijd verlagen?
De markers waaruit de score is opgebouwd kunnen zeker bewegen. Ontsteking, bloedsuiker en bloedvetten reageren op slaap, voeding, alcohol en trainingsbelasting, soms binnen enkele maanden. Of dat betekent dat je "langzamer veroudert" is een andere vraag, want daar is de bewijsvoering veel voorzichtiger dan de reclame suggereert.
Het RIVM houdt bij hoe leefstijlfactoren zich in Nederland verhouden tot gezondheid op latere leeftijd, en die cijfers zijn nuchterder dan de beloftes van de meeste aanbieders.
Mijn advies: stuur op de losse markers, niet op het getal.
Wat doe je met de uitslag?
Meet nuchter, en meet niet binnen drie dagen na een zware training of een infectie. Kijk vervolgens naar de onderliggende markers in plaats van naar de samengestelde score. Vergelijk een nieuwe meting altijd met je eigen vorige meting, want de trend in jouw lichaam zegt meer dan de vergelijking met een gemiddelde Nederlander.
Wil je die markers in samenhang zien, dan geeft een breed panel zoals het 360 Gezondheid bloedonderzoek je ontsteking, bloedsuiker, nierfunctie en bloedvetten in een keer. De bredere context staat in de gids gezond ouder worden als sporter, en de spierkant van het verhaal in sarcopenie vanaf je 40e.
Bestel je een biologische-leeftijdtest, doe het dan om de markers te zien. Niet om het getal.
Bronnen
- Levine ME et al. An epigenetic biomarker of aging for lifespan and healthspan. Aging (Albany NY), 2018. PMID 29676998
- Horvath S. DNA methylation age of human tissues and cell types. Genome Biology, 2013. PMID 24138928
- Ferrucci L, Fabbri E. Inflammageing: chronic inflammation in ageing, cardiovascular disease, and frailty. Nature Reviews Cardiology, 2018. PMID 30065258
- RIVM, Volksgezondheid Toekomst Verkenning, leefstijl en gezondheid.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
