Bij gezonde nieren wijst het onderzoek niet op schade door creatine in de gebruikelijke doses. Wat creatine wel doet is je kreatinine in het bloed optillen, en dat is een andere stof. Die verwarring tussen creatine en kreatinine is de hele reden dat het gerucht al dertig jaar rondgaat.
Twee woorden die op een letter na hetzelfde zijn. Een halve eeuw supplementpaniek.
Wat is het verschil tussen creatine en kreatinine?
Creatine is de stof die je slikt en die je spieren gebruiken om snel energie te leveren. Kreatinine is het afvalproduct dat ontstaat als creatine spontaan afbreekt. Je nieren filteren dat afvalproduct weg, en de hoeveelheid in je bloed gebruiken labs als maat voor je nierfunctie.
Slik je creatine, dan zit er meer creatine in je systeem. Er breekt dus ook meer af tot kreatinine.
Je nier filtert onverminderd goed, maar krijgt meer aangeleverd. Het getal in je uitslag gaat omhoog. Je nierfunctie niet omlaag.
Wat kreatine verder met je bloedwaarden doet, staat in creatine en je bloedwaarden.
Wat zegt het onderzoek over creatine en nierschade?
Gecontroleerde studies bij mensen met gezonde nieren laten geen verslechtering van de nierfunctie zien bij gebruikelijke doses. Een narratieve review in Nutrients uit 2023 nam de zorg expliciet onder de loep en concludeerde dat de stijging van kreatinine niet noodzakelijk op nierfunctiestoornis wijst, omdat creatine spontaan in kreatinine wordt omgezet (PMID 36986197).
De titel van dat artikel is veelzeggend. De auteurs vroegen zich af of het tijd is voor een requiem voor het idee van creatine-geinduceerd nierfalen.
De nuance die blijft staan: bij mensen met bestaande nierziekte is er minder bekend over langdurig gebruik. Heb je een bekende nieraandoening, bespreek creatine dan met je arts voordat je begint.
Hoeveel gaat mijn kreatinine omhoog van creatine?
In de praktijk zie je meestal een bescheiden stijging die binnen of net boven de referentiewaarde blijft. Hoeveel precies verschilt per persoon en hangt samen met je dosis, je spiermassa en hoe lang je al slikt. Een oplaadfase van 20 gram per dag geeft een grotere sprong dan een onderhoudsdosis.
Het punt is niet het exacte percentage. Het punt is dat de stijging een verwacht gevolg is van de omzetting, niet van een nier die het niet bijhoudt.
Vervelend genoeg stapelt dit effect bovenop het spiermassa-effect. Een gespierde lifter die ook creatine gebruikt heeft twee onafhankelijke redenen voor een hoger kreatinine, en geen van beide is nierschade.
Neem een lifter van 100 kilo die 5 gram creatine per dag slikt en een kreatinine van 115 terugkrijgt. Er liggen dan twee onschuldige verklaringen op tafel voordat je ook maar aan zijn nieren hoeft te denken.
Hoe bewijs je dat het de creatine is en niet je nieren?
Er zijn twee routes en ze zijn allebei simpel. Meet cystatine C erbij, want dat eiwit wordt niet door creatine of spiermassa beinvloed. Of stop drie tot vier weken met creatine en meet opnieuw. Blijft je eGFR dan gelijk aan het lage getal, dan lag het niet aan het supplement.
| Situatie | Wat je ziet | Wat het waarschijnlijk betekent | Volgende stap |
|---|---|---|---|
| Kreatinine hoog, cystatine C normaal | Groot verschil tussen beide eGFR-uitkomsten | Spiermassa en creatine verklaren het getal | Herhaal over 6 tot 12 maanden |
| Kreatinine hoog, cystatine C ook hoog | Beide eGFR-uitkomsten laag | Dit gaat waarschijnlijk niet over je supplement | Maak een afspraak bij je huisarts |
| Kreatinine hoog na wash-out van 4 weken | Waarde blijft staan | Creatine was niet de verklaring | Laat urine op eiwit nakijken en overleg |
| Kreatinine daalt na wash-out | Waarde zakt richting je oude niveau | Het supplement tilde het getal op | Hervat gerust, meld het gebruik bij de volgende prik |
Die tweede rij is de enige die telt. Alle andere rijen zijn geruststelling, die ene is een reden om verder te kijken.
Waarom cystatine C hier zoveel beter werkt, staat in cystatine C bij gespierde sporters.
Waar moet je dan wel op letten bij creatine?
Drink genoeg, want creatine trekt water je spiercellen in en je vochtbehoefte stijgt licht. Combineer forse uitdroging niet met langdurig gebruik van ontstekingsremmers. En vermeld je creatinegebruik als je bloed laat prikken, want anders leest de beoordelaar je uitslag zonder die context.
Dat laatste is het advies dat het vaakst vergeten wordt. Een arts die weet dat je creatine gebruikt leest een kreatinine van 110 heel anders.
Bij de 360 Gezondheid test loopt cystatine C standaard mee, dus je krijgt de toets zonder erom te hoeven vragen. Volledig overzicht van je nierwaarden staat in nierwaarden bij sporters.
Mijn eigen positie: creatine is een van de best onderzochte supplementen die er zijn, en de nierpaniek eromheen is grotendeels een meetartefact. Meet het na, in plaats van te stoppen op basis van een gerucht.
References
- de Souza e Silva A, et al. Is It Time for a Requiem for Creatine Supplementation-Induced Kidney Failure? A Narrative Review. Nutrients. 2023. PMID 36986197.
- Difference between kidney function by cystatin C versus creatinine and association with muscle mass and frailty. J Am Geriatr Soc. 2024. PMID 38819605.
- Nierstichting. Bloedonderzoek naar kreatinine en nierfunctie. Geraadpleegd 2026.
Disclaimer
Bij elke bloedtest hoort een beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Een bloedtest is een hulpmiddel om beter geinformeerd het gesprek met je huisarts in te gaan, geen diagnose op zichzelf. Bespreek afwijkende waarden altijd met je huisarts.
Auteur
