Testosteron: symptomen, bloedwaarden en wat je niveau beïnvloedt

Testosteron stuurt je energie, libido, spiermassa en stemming aan. Vanaf je 30e daalt het gemiddeld 1 tot 2 procent per jaar, maar je leefstijl weegt vaak zwaarder dan je leeftijd. Hieronder lees je welke symptomen tellen, welke bloedwaarden iets zeggen, en wat je niveau echt beïnvloedt.

Eerlijk? Klachten alleen vertellen je weinig. Je bloedwaarden vertellen het verhaal.

Wat is testosteron en wat doet het?

Testosteron is je belangrijkste androgene hormoon. Het speelt een rol bij libido, spiermassa, botdichtheid, de aanmaak van rode bloedcellen en je mentale drive. Mannen maken het vooral in de testikels, aangestuurd door LH en FSH uit de hypofyse. Vrouwen maken kleinere hoeveelheden in de eierstokken en bijnieren.

Het grootste deel van je testosteron zit gebonden aan eiwitten en is niet direct actief. Alleen de vrije fractie kan je weefsels echt gebruiken. Dat is precies waarom één getal je soms op het verkeerde been zet.

Je lichaam houdt het hormoon in een feedbacklus. Daalt je testosteron, dan stuurt je hypofyse meer LH om de productie aan te jagen. Die lus verklaart waarom twee mannen met hetzelfde totaal testosteron toch een heel ander verhaal kunnen hebben.

Wat zijn symptomen van een laag testosteron?

Een laag testosteron kan zich uiten in aanhoudende vermoeidheid, minder zin in seks, moeite met spieropbouw, meer buikvet, prikkelbaarheid en een matige concentratie. Deze klachten zijn weinig specifiek. Slaaptekort, stress, en een tekort aan ijzer of vitamine D geven vaak hetzelfde beeld.

Daarom is het lastig om een laag testosteron alleen op gevoel vast te stellen. Wat je merkt als energiedip, kan net zo goed door je nachtrust komen.

In de praktijk zien we dat sporters de klachten vooral merken aan hun herstel: de trainingen voelen zwaarder, de progressie stokt en je motivatie zakt in. Wil je weten welke klachten passen bij een laag niveau en welke waarden erbij horen, lees dan laag testosteron bij mannen: symptomen en bloedwaarden.

Wat beïnvloedt je testosteron?

Je niveau hangt af van leeftijd, slaap, vetpercentage, krachttraining, alcohol en chronische stress. Slaap is de meest onderschatte factor. Eén week slapen van vijf uur per nacht verlaagde het testosteron bij jonge, gezonde mannen met 10 tot 15 procent (Leproult en Van Cauter, 2011).

Een hoog vetpercentage speelt ook mee. Vetweefsel zet testosteron via het enzym aromatase om in oestradiol, waardoor de balans verschuift. Chronische stress houdt je cortisol hoog, en cortisol en testosteron bewegen vaak tegengesteld.

De daling met de leeftijd is reëel, maar traag (Travison et al., 2007). Voor de meeste mannen onder de vijftig zijn slaap, training en lichaamssamenstelling de knoppen waar je echt aan kunt draaien. Hoe je dat aanpakt zonder loze beloften, lees je in testosteron verhogen op natuurlijke wijze.

Welke bloedwaarden zeggen iets over je testosteron?

Eén waarde is zelden genoeg. Een goed hormoonbeeld combineert je totaal testosteron met je vrije fractie, het bindende eiwit SHBG, het aansturende hormoon LH en oestradiol. Samen laten ze zien of een laag of hoog getal ook echt klinisch betekenis heeft.

Dit is de vijf-marker leeswijzer die we sporters meegeven:

• Totaal testosteron: je startpunt, de som van gebonden en vrij testosteron. Geeft een eerste indruk, maar mist context zonder de rest.
• Vrij testosteron: de kleine, actieve fractie (ongeveer 1 tot 3 procent). Dit is de vorm die je weefsels gebruiken, en vaak de waarde die je klachten beter verklaart.
• SHBG: het eiwit dat testosteron bindt. Een hoog SHBG kan een normaal totaal testosteron toch laag laten uitpakken voor je lichaam.
• LH: het signaal uit je hypofyse. Het helpt onderscheiden of een laag testosteron in de testikels of in de aansturing zit.
• Oestradiol: een vorm van oestrogeen die ook mannen nodig hebben. Te veel of te weinig kan klachten geven, en het hoort bij het totaalplaatje.

De diepere uitleg over totaal versus vrij testosteron staat in vrij testosteron en SHBG. Wil je oestradiol beter snappen, lees dan oestrogeen bij mannen.

Hoe laat je je testosteron testen?

Testosteron prik je het liefst in de ochtend, want het niveau is dan op zijn hoogst en daalt in de loop van de dag. Eén losse meting zegt bovendien minder dan twee metingen op verschillende dagen. Een hormoonpaneel meet meerdere waarden in één keer, zodat je de context meeneemt.

Je kunt je waarden laten meten met het Algemene Hormonen panel. Gebruik je al testosterontherapie, dan is het TRT Monitoring panel logischer. De praktische kant, van timing tot voorbereiding, lees je in testosteron laten testen.

Verder lezen in dit dossier

Dit overzicht is je vertrekpunt. Wil je dieper op een onderdeel ingaan, dan helpen deze artikelen je verder:

• Testosteron verhogen op natuurlijke wijze: wat slaap, training en lichaamssamenstelling echt doen.
• Laag testosteron bij mannen: symptomen en de bijbehorende bloedwaarden.
• Testosteron laten testen: hoe, waar en wanneer.
• Vrij testosteron en SHBG: wat je waarden echt betekenen.
• Testosteron en spiermassa: de link met krachttraining.
• Oestrogeen bij mannen: de balans met testosteron.
• Inzicht in je testosteronwaarden: hoe je je getallen leest.
• TRT monitoring: welke waarden je volgt tijdens therapie.

Mijn advies? Begin niet bij een supplement, maar bij een meting. Eén ochtendprik met een volledig hormoonpaneel geeft je een nulpunt waar je elke keuze daarna aan kunt toetsen.

Bronnen

1. Travison TG, Araujo AB, O'Donnell AB, et al. A population-level decline in serum testosterone levels in American men. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2007;92(1):196-202. PMID: 17062768.
2. Leproult R, Van Cauter E. Effect of 1 week of sleep restriction on testosterone levels in young healthy men. JAMA. 2011;305(21):2173-2174. PMID: 21632481.
3. Wu FCW, Tajar A, Beynon JM, et al. Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men. New England Journal of Medicine. 2010;363(2):123-135. PMID: 20554979.
4. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2018;103(5):1715-1744. PMID: 29562364.

Disclaimer

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies. Een bloedtest is een hulpmiddel om beter geïnformeerd het gesprek met je huisarts in te gaan, geen diagnose op zichzelf. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.