SHBG bloedwaarde: training, stofwisseling en testosteron

SHBG is een eiwit, en de volledige naam verklaart wat het doet. Die naam luidt geslachtshormoonbindend globuline, in het Engels sex hormone binding globulin. Dit bindend globuline bindt testosteron en oestradiol, de eerste stevig en de tweede losser.

Hormoon dat aan SHBG vastzit, bereikt de cel niet. SHBG is daarom zelf geen geslachtshormoon, maar de transportlaag eromheen.

Voor u als sporter is dat onderscheid praktisch. Uw spier- en botweefsel reageert op het vrije deel, niet op het totaal. Een panel dat alleen totale testosteron meet, laat die verdeling ongemoeid.

Pas met SHBG erbij is het vrij testosteron te berekenen. Dat is de waarde die uw trainingsadaptatie stuurt.

SHBG wordt gerapporteerd in nanomol per liter (nmol/l). De onderstaande referentiewaarden zijn opgesplitst per geslacht en per leeftijdsband.

Die leeftijdsbanden zijn geen formaliteit. Bij mannen stijgt SHBG met de jaren, en het plafond schuift van 54,1 naar 76,7 nmol/l. Een man van zestig met een waarde van 70 nmol/l valt dus binnen zijn eigen band.

Wie dezelfde uitslag tegen de jongere band legt, ziet ten onrechte iets verhoogds. De ondergrens schuift net zo hard mee, want bij hem begint de band pas bij 20,6 nmol/l.

Referentiewaarden verschillen bovendien per laboratorium en per analyser. Wij werken met een netwerk van zelfstandige, gecertificeerde laboratoria, en die gebruiken niet allemaal hetzelfde apparaat. Voor SHBG levert dat meerdere verschillende referentiebanden op. Houd daarom altijd de band aan die op uw eigen labverslag staat.

Hier zit de kern van de zaak, en voor u is die dubbel. SHBG beweegt twee kanten op, afhankelijk van waar uw lichaam staat. Een strenge cut en een dikker wordend middel duwen de waarde tegengesteld. Beide leveren een totale testosteron op die anders leest dan zij is.

Wat SHBG omlaag duwt, is vooral metabool. Overgewicht en insulineresistentie zijn de dominante oorzaak, via een chronisch verhoogd insuline. Ook diabetes type 2, hypothyreoïdie, glucocorticoïden en niet-alcoholische leververvetting verlagen de waarde.

Androgenen en anabole steroïden onderdrukken SHBG eveneens, en dat effect is fors. Bij een lage SHBG zakt het totaal mee, terwijl het vrije deel normaal blijft. Uw uitslag oogt dan slecht zonder dat het beschikbare hormoon is gedaald.

De andere kant komt bij sporters vaker voor dan verwacht. Veroudering, hyperthyreoïdie, levercirrose en sommige anti-epileptica tillen SHBG op. Orale oestrogenen doen dat ook, zoals de combinatiepil en orale HST; transdermale toediening niet.

Voor u is de belangrijkste route echter energie. Anorexia en ernstige energiebeperking verhogen SHBG duidelijk, en een langdurig energietekort werkt hetzelfde. Wie een lang duurblok combineert met een streng tekort, ziet SHBG stijgen.

Het totaal blijft dan keurig overeind, terwijl het vrij testosteron eronder wegzakt. Dat is precies het scenario waarin een panel u zonder reden geruststelt.

SHBG is bovendien een signaal op zichzelf, niet alleen een correctiefactor. Een lage SHBG hangt samen met een hoger risico op diabetes type 2 bij volwassenen. Dat blijkt uit grote prospectieve cohorten en uit mendeliaanse randomisatiestudies, bij beide geslachten.

Het gaat om een verband over groepen, niet om een voorspelling over u. Een lage waarde is vooral een reden om uw stofwisseling serieus mee te wegen.

Praktisch betekent dit dat SHBG bij totale testosteron op dezelfde aanvraag hoort. Uit dat paar wordt het vrij testosteron berekend. Alleen totaal laten prikken bij een sporter met buikvet geeft snel een misleidende uitslag.

Dat geldt net zo goed voor iemand die diep in een cut zit. Een testosteron test zet de waarden in één afname naast elkaar.

Meet SHBG samen met testosteron, niet als losse bepaling. De uitslag is een verhoudingsgetal, en zonder totaal zegt hij weinig. Een vrije testosteron test zet beide waarden in één afname naast elkaar.

Het tijdstip doet ertoe. Testosteron kent een dagritme met een piek in de vroege ochtend. Prik daarom nuchter in de ochtend, en houd bij een herhaling hetzelfde tijdvak aan. SHBG schommelt zelf veel minder over de dag, maar het paar moet vergelijkbaar blijven.

Er zijn een paar momenten waarop deze bepaling echt iets oplevert. Aan het begin of eind van een streng dieet, als kracht en herstel inzakken. Bij een lang duurblok waarin het gewicht daalt en de vorm achterblijft.

Bij een toenemende buikomvang, waar insulineresistentie de waarschijnlijkste verklaring is. En wanneer een eerdere totale testosteron laag of juist verrassend hoog uitviel.

Combineer bij een onduidelijk beeld met DHT of inhibine B, afhankelijk van uw vraag. Meet niet vlak na een uitputtende sessie of een wedstrijd. Plan de afname liever op een rustdag, aan het eind van een lichte week. Herhaalt u later in het seizoen, kies dan dezelfde fase van uw trainingsweek.