Hematocriet te hoog: wanneer dik bloed bij sporters een probleem is

Je uitslag komt binnen en je hematocriet staat boven het referentiegebied. "Dik bloed", zegt het internet meteen, en daar schrik je van. Maar voordat je je zorgen maakt: een hoge hematocriet bij een sporter heeft vaak een doodgewone verklaring, en pas in specifieke situaties is het echt iets om serieus te nemen.

Mijn stelling: de meest voorkomende oorzaak van een hoge hematocriet is geen ziekte, maar een glas water te weinig. Het verschil tussen onschuldig en zorgwekkend zit in de context, niet in het losse getal.

Wat hematocriet eigenlijk meet

Hematocriet is het percentage van je bloed dat uit rode bloedcellen bestaat. Hoe meer rode bloedcellen of hoe minder plasma, hoe hoger het getal. Daarom heeft je hydratatie een direct effect: als je uitgedroogd bent, neemt het plasmavolume af en lijkt je hematocriet hoger, terwijl het aantal rode bloedcellen niet is veranderd.

Voor sporters is dat belangrijk, want vlak na een zware training of een zweetsessie ben je vaak relatief uitgedroogd. Een prik op zo'n moment geeft een vertekend, te hoog beeld. De Gezondheidsraad benadrukt dat referentiewaarden statistische grenzen zijn die je in de context van de persoon en het meetmoment moet lezen, en het meetmoment is bij hematocriet juist erg bepalend.

Wanneer dik bloed bij sporters onschuldig is

De meeste hoge uitslagen bij sporters komen door uitdroging of een tijdelijke verschuiving van je plasmavolume. Drink je goed en hertest je gehydrateerd, dan zit je vaak weer netjes binnen het gebied. De tabel hieronder helpt je onderscheiden welke oorzaak waarschijnlijk speelt.

Hematocriet en TRT: hier let je wel op

Testosteron verhoogt de aanmaak van rode bloedcellen, deels doordat het het hormoon hepcidine onderdrukt (Bachman, 2010). Een stijgende hematocriet is daardoor het bekendste bijeffect van testosterontherapie (Ohlander, 2018). Klinische adviezen raden aan om bij een hematocriet boven ongeveer 54% de dosering te verlagen of de therapie tijdelijk te stoppen, in overleg met een arts (Ory, 2023).

De Hartstichting wijst erop dat een verdikte bloedsamenstelling het hart- en vaatstelsel extra kan belasten. Gebruik je TRT, dan is regelmatig je hematocriet volgen daarom geen overbodige luxe, maar een vast onderdeel van veilig monitoren.

Welke klachten passen bij echt te dik bloed?

Een structureel verhoogde hematocriet kan de doorstroming van je bloed bemoeilijken, en dat geeft soms herkenbare klachten. Denk aan hoofdpijn, duizeligheid, een rood of blozend gezicht, jeuk na een warme douche, of een drukkend gevoel. Vaak zijn deze signalen vaag en hebben ze ook andere oorzaken, dus ze zijn op zichzelf geen bewijs. Maar in combinatie met een aanhoudend hoge waarde zijn ze wel een reden om het door een arts te laten beoordelen.

De zorg bij echt verdikt bloed is dat het de kans op stolsels kan vergroten. De Hartstichting wijst erop dat alles wat de bloedstroom belemmert het hart- en vaatstelsel extra belast, en dat is precies waarom een aanhoudend hoge hematocriet niet iets is om te negeren. Het gaat dan niet om die ene meting na een zweetsessie, maar om een waarde die ook gehydrateerd en in rust hoog blijft.

Wat als je hematocriet van nature aan de hoge kant zit?

Sommige mensen zitten van nature in de bovenste regionen van het referentiegebied zonder dat er iets aan de hand is. Ook hoogtetraining of langdurig verblijf op hoogte tilt je hematocriet op, als gezonde aanpassing aan minder zuurstof. Het verschil met een zorgwekkende stijging zit opnieuw in de trend en de context: een stabiele, licht hoge waarde bij een gezonde, goed gehydrateerde sporter is iets anders dan een waarde die per meting verder oploopt. Daarom is herhaald meten onder gelijke omstandigheden waardevoller dan één momentopname.

Zo laat je je hematocriet goed testen

Test gehydrateerd en op een rustige dag, niet vlak na een zware sessie of een sauna. Beoordeel hematocriet samen met hemoglobine en, als je TRT gebruikt, met je totaal testosteron. Ons TRT monitoring onderzoek bundelt die markers, zodat je de trend in de gaten houdt.

Verder lezen: de pijler bloedwaarden voor krachtsporters, plus estradiol op TRT en stoppen met TRT.

Mijn advies: schrik niet van één hoge hematocriet, maar negeer hem ook niet als je TRT gebruikt. Hertest gehydrateerd, kijk naar de trend, en bespreek een aanhoudend hoge waarde altijd met je arts.

Bronnen

1. Bachman E, Feng R, Travison T, et al. Testosterone suppresses hepcidin in men: a potential mechanism for testosterone-induced erythrocytosis. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2010. PMID: 20660052.
2. Ohlander SJ, Varghese B, Pastuszak AW. Erythrocytosis following testosterone therapy. Sexual Medicine Reviews. 2018. PMID: 28526632.
3. Ory J, et al. Management of erythrocytosis in men receiving testosterone therapy: clinical consultation guide. European Urology Focus. 2023. PMID: 36335038.
4. Hartstichting en Gezondheidsraad, publieksinformatie over hart- en vaatgezondheid en referentiewaarden.

Disclaimer

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies. Een bloedtest is een hulpmiddel om beter geïnformeerd het gesprek met je huisarts in te gaan, geen diagnose op zichzelf. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.