Ga naar hoofdinhoud
Your session has expired. Reloading...
Hormonen

17-OH-progesteron en testosteron: de zijweg in de bijnier en de grens voor mannen

17-OH-progesteron is een grondstof in de bijnierschors: het enzym 21-hydroxylase verwerkt het tot 11-deoxycortisol, de voorloper van het hormoon cortisol. Raakt die route geblokkeerd, dan wordt 17-OH-progesteron volgens de richtlijn van de Endocrine Society gedeeltelijk omgezet in androsteendion en daarna in testosteron.

Een hoge 17-OH-progesteron kan op zo'n blokkade wijzen, die congenitale bijnierhyperplasie (CAH) heet en in de milde vorm een wisselende overmaat aan mannelijke hormonen geeft. Hoe hoog 17-OH-progesteron is, valt alleen in het bloed te meten.

17-OH-progesteron wordt uitgedrukt in nanomol per liter, en Unilabs hanteert voor mannen vanaf 18 jaar 1 tot 7,5 nmol/l. Diagnostiek voor U geeft mannen alleen een bovengrens, bijvoorbeeld < 3,93 nmol/L boven 49 jaar.

Beoordeling door arts inbegrepen

17-OH-progesteron is een tussenstap in de aanmaak van cortisol in de bijnier, en de standaardmeting om congenitale bijnierhyperplasie (CAH) vast te stellen. De grens verschilt per laboratorium, leeftijd, geslacht en cyclusfase.

  • De richtlijn van de Endocrine Society adviseert te prikken voor 8 uur 's ochtends, en bij vrouwen die menstrueren vroeg in de folliculaire fase.
  • In de luteale fase ligt de waarde hoger: Diagnostiek voor U hanteert dan < 8,78 nmol/L, tegen < 2,12 nmol/L in de folliculaire fase.
  • Een op een willekeurig moment gemeten waarde kan bij de milde vorm van CAH normaal zijn.

Referentiewaarden

Bekijk de waarde die voor jou geldt:

Kies man of vrouw — dit bereik verschilt per geslacht.

Vul je leeftijd in — dit bereik verandert met de leeftijd.

Dit bereik hangt ook af van bijvoorbeeld cyclusfase of afnamemateriaal; de gemarkeerde rijen gelden voor jouw groep.

Man Jouw groep
nmol/L
Laag 1 Normaal 10 Hoog
Vrouw Jouw groep
nmol/L
Laag 0.3 Normaal 7.5 Hoog

Referentiewaarden kunnen variëren tussen laboratoria. Wanneer u een test bestelt, beoordeelt een BIG-geregistreerde arts uw persoonlijke resultaten in context. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Check je eigen waarde

17-OH Progesteron: wat Nederlandse laboratoria hanteren

Referentiewaarden per groep, in nmol/L
Star-shl · Man · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 3,44 nmol/L
3,44
Star-shl · Vrouw · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 2,54 nmol/L
2,54
Star-shl · Man · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 3,84 nmol/L
3,84
Star-shl · Vrouw · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 2,57 nmol/L
2,57
Star-shl · Man · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 4,05 nmol/L
4,05
Star-shl · Vrouw · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 2,36 nmol/L
2,36
Star-shl · Man · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 3,93 nmol/L
3,93
Star-shl · Vrouw · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 2,05 nmol/L
2,05
Unilabs · Vrouw · 18–50 jaar · folliculaire fase 0,45–3,00 nmol/l
0,45 3
Unilabs · Vrouw · 18–50 jaar · luteale fase 1,0–8,5 nmol/l
1 8,5
Unilabs · Vrouw · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 1,6 nmol/l
1,6
Unilabs · Man · 18 jaar en ouder 1,0–7,5 nmol/l
1 7,5
Certe · Vrouw · 20–49 jaar 0,23–7,56 nmol/L
0,23 7,56
Certe · Vrouw · 49–59 jaar 0,32–5,24 nmol/L
0,32 5,24
Certe · Vrouw · 59–70 jaar 0,31–3,75 nmol/L
0,31 3,75
Certe · Vrouw · 70–79 jaar 0,36–2,36 nmol/L
0,36 2,36
Certe · Man · 20–40 jaar 1,83–6,47 nmol/L
1,83 6,47
Certe · Man · 40–79 jaar 1,30–7,62 nmol/L
1,3 7,62
Diagnostiek voor U · Vrouw · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 2,54 nmol/L
2,54
Diagnostiek voor U · Vrouw · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 2,57 nmol/L
2,57
Diagnostiek voor U · Vrouw · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 2,36 nmol/L
2,36
Diagnostiek voor U · Vrouw · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 2,05 nmol/L
2,05
Diagnostiek voor U · Vrouw · een grens, geen bereik · folliculaire fase < 2,12 nmol/L
2,12
Diagnostiek voor U · Vrouw · een grens, geen bereik · luteale fase < 8,78 nmol/L
8,78
Diagnostiek voor U · Man · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 3,44 nmol/L
3,44
Diagnostiek voor U · Man · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 3,84 nmol/L
3,84
Diagnostiek voor U · Man · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 4,05 nmol/L
4,05
Diagnostiek voor U · Man · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 3,93 nmol/L
3,93
0 9,66 nmol/L

Bron: Star-shl

Bron: Unilabs

Bron: Certe

Bron: Diagnostiek voor U

Elke waarde zoals het laboratorium die zelf publiceert, opgehaald in 2026.

17-OH Progesteron: wat deze test meet

De test op 17-OH-progesteron telt hoeveel nanomol van deze bijnierstof in een liter serum zit, het vocht dat van geronnen bloed overblijft. Unilabs laat de bepaling doen in het UMC Utrecht, Star-SHL en Diagnostiek voor U bij het AML, en Star-SHL vermeldt LC-MS/MS als methode, de meetmethode die de richtlijn van de Endocrine Society aanbeveelt.

17-OH Progesteron: waarom deze waarde ertoe doet

Een verhoogde 17-OH-progesteron kan erop wijzen dat de cortisolroute in de bijnier hapert. Bij CAH raakt de aanmaak van cortisol geblokkeerd; de bijnierschors krijgt dan volgens de richtlijn van de Endocrine Society extra prikkels van het hormoon corticotropine, en voorlopers zoals 17-OH-progesteron hopen zich op.

Die voorlopers worden omgeleid naar de aanmaak van geslachtshormonen, en daardoor kan CAH gepaard gaan met een teveel aan mannelijke hormonen.

17-OH Progesteron: zo verloopt het bloedonderzoek

Verwijzing
Geen verwijzing van de huisarts nodig. Na de bestelling regelen wij de verwijzing via ZorgDomein, binnen één werkdag; bestellingen na 17:00 uur of in het weekend starten de volgende werkdag. ZorgDomein mailt een barcode, en die barcode is wat de priklocatie nodig heeft.
Afname
Bloedafname uit een ader in de arm, op een priklocatie van een partnerlaboratorium. Geen thuistest, geen vingerprik.
Waar
650+ priklocaties van onafhankelijke laboratoria door heel Nederland. Priklocaties

17-OH Progesteron: wanneer is meten zinvol?

Een meting van 17-OH-progesteron is volgens de richtlijn van de Endocrine Society aan de orde bij klachten na de babytijd, met bloed van voor 8 uur 's ochtends, gemeten met LC-MS/MS. Een basiswaarde die niet duidelijk normaal of afwijkend is, vraagt volgens de richtlijn om een stimulatietest met cosyntropine.

17-OH Progesteron: klachten bij een te hoge of te lage waarde

Lage waarden

Een lage 17-OH-progesteron heeft bij Unilabs voor mannen vanaf 18 jaar een ondergrens van 1 nmol/l, terwijl Star-SHL en Diagnostiek voor U voor volwassen mannen geen ondergrens noemen. Wat een waarde onder 1 nmol/l betekent, beschrijft de richtlijn van de Endocrine Society niet; die richtlijn gaat over verhoogde waarden bij CAH.

Hoge waarden

Bij CAH kan een hoge 17-OH-progesteron samengaan met een overmaat aan mannelijke hormonen, omdat de opgestapelde voorlopers volgens de richtlijn van de Endocrine Society deels naar de aanmaak van geslachtshormonen worden omgeleid. Bij de milde vorm van CAH is die overmaat volgens de richtlijn van de Endocrine Society wisselend van omvang, en soms geeft de milde vorm helemaal geen klachten.

17-OH Progesteron: oorzaken van een te lage of te hoge waarde

Wat de waarde verhoogt

  • Congenitale bijnierhyperplasie door 21-hydroxylasetekort

    Volgens de richtlijn van de Endocrine Society komt CAH in ongeveer 95% van de gevallen door een fout in het gen voor 21-hydroxylase; dat enzym zet 17-OH-progesteron om, en bij een tekort hoopt 17-OH-progesteron zich op.

  • Milde (niet-klassieke) CAH

    Bij de milde vorm kan een op een willekeurig moment gemeten 17-OH-progesteron normaal zijn; daarom adviseert de richtlijn bloed van voor 8 uur 's ochtends.

  • Andere enzymtekorten in de bijnier

    Volgens de richtlijn kan 17-OH-progesteron ook verhoogd zijn bij een tekort aan 11-bèta-hydroxylase en, zeldzamer, aan 3-bèta-hydroxysteroïddehydrogenase of P450-oxidoreductase.

  • Zwangerschap

    Volgens de richtlijn is 17-OH-progesteron bij de moeder verhoogd in een normale zwangerschap.

  • Tweede helft van de menstruatiecyclus

    In de luteale fase ligt de waarde hoger: Unilabs hanteert dan 1,0 tot 8,5 nmol/l, tegen 0,45 tot 3 nmol/l in de folliculaire fase, bij vrouwen van 18 tot 50 jaar.

17-OH Progesteron: leefstijl en deze waarde

Bij een verhoogde 17-OH-progesteron bepaalt een arts de vervolgstap, en bij mensen met de milde vorm van CAH die geen klachten hebben en niet zwanger zijn, raadt de richtlijn van de Endocrine Society behandeling met glucocorticoïden, medicijnen die op cortisol lijken, af. Bij de behandeling van klassieke CAH waarschuwt de richtlijn dat pogingen om 17-OH-progesteron volledig te normaliseren meestal uitlopen op overbehandeling, met kenmerken van het syndroom van Cushing, een ziektebeeld door te veel cortisol.

17-OH Progesteron: veelgestelde vragen

Kan een verhoogde 17-OH-progesteron het testosteron verhogen?

Ja, bij CAH kan een opstapeling van 17-OH-progesteron leiden tot meer testosteron: volgens de richtlijn van de Endocrine Society maken de grote hoeveelheden 17-OH-progesteron bij CAH het mogelijk dat een deel wordt omgezet in androsteendion en daarna in testosteron.

Wat is de grens voor 17-OH-progesteron bij mannen?

De grens voor 17-OH-progesteron bij mannen verschilt per laboratorium: Unilabs hanteert vanaf 18 jaar 1 tot 7,5 nmol/l, en Star-SHL geeft per leeftijd een bovengrens, zoals < 3,93 nmol/L vanaf 50 jaar.

Wat is het verschil tussen klassieke en milde CAH?

Bij klassieke en bij milde CAH hoopt 17-OH-progesteron zich op, maar de klassieke vorm wordt volgens de richtlijn van de Endocrine Society al in de babytijd ontdekt, als zoutverliezende of als vermannelijkende vorm. De milde, niet-klassieke vorm van CAH geeft na de geboorte een wisselende overmaat aan mannelijke hormonen en verloopt soms zonder klachten.

17-OH Progesteron: bronnen

  1. Star-shl, Labbepalingen (referentiewaarden per bepaling), star-shl.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) star-shl.nl
  2. Unilabs, Bepalingenklapper (referentiewaarden per bepaling), bepalingenklapper.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) bepalingenklapper.nl
  3. Certe, Bepalingenwijzer (referentiewaarden per bepaling), bepalingenwijzer.certe.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) bepalingenwijzer.certe.nl
  4. Diagnostiek voor U, eLabgids (Referentiewaarden DvU), diagnostiek.getincontrol.eu, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) diagnostiek.getincontrol.eu
  5. Speiser PW et al. Congenital Adrenal Hyperplasia Due to Steroid 21-Hydroxylase Deficiency: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2018;103(11):4043-4088. (opgehaald 2026) pmc.ncbi.nlm.nih.gov

Onderzoeken met verwante waarden

Deze panelen meten waarden uit dezelfde categorie als deze marker.

Sporters

Whoop Women's Health

Een bloedonderzoek met 54 biomarkers voor vrouwen, geïnspireerd op het WHOOP Women's Health Panel — vruchtbaarheids-, cyclus- en schildklierhormonen plus een complete stofwisselings- en voedingsbasis.

Volledig Bloedbeeld Alkalische Fosfatase ALAT (Alanine-aminotransferase) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Albumine Totaal Eiwit Bilirubine Totaal Apo(B) (Apolipoproteïne B) Cholesterol Totaal LDL Cholesterol HDL Cholesterol Triglyceriden Lp(a) Ureum Kreatinine eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Calcium Bicarbonaat Chloride Natrium Kalium Magnesium Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Testosteron Totaal Vrij Testosteron TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Insuline (Nuchter) HOMA-IR CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Ferritine IJzer Transferrine Transferrine Saturatie Vitamine D (25-OH) AMH (Anti-Mülleriaans Hormoon) Progesteron Prolactine Anti-TPO Vrij T3 (Trijodothyronine) Vrij T4 (Thyroxine) Leptine Vitamine B12 Foliumzuur Fosfaat Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€709,-
Sporters

Whoop Men's Health

Een bloedonderzoek met 49 biomarkers voor mannen, geïnspireerd op het WHOOP Men's Health Panel — testosteron, PSA en prostaatgezondheid plus een complete stofwisselings- en hormoonbasis.

Volledig Bloedbeeld Alkalische Fosfatase ALAT (Alanine-aminotransferase) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Albumine Totaal Eiwit Bilirubine Totaal Apo(B) (Apolipoproteïne B) Cholesterol Totaal LDL Cholesterol HDL Cholesterol Triglyceriden Lp(a) Ureum Kreatinine eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Calcium Bicarbonaat Chloride Natrium Kalium Magnesium Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Testosteron Totaal Vrij Testosteron TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Insuline (Nuchter) HOMA-IR CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Ferritine IJzer Transferrine Transferrine Saturatie Vitamine D (25-OH) PSA (Prostaatspecifiek Antigeen) Prolactine Leptine Urinezuur Zink Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€659,-
Sporters

Whoop Performance Health

Een bloedonderzoek met 51 biomarkers voor prestaties, geïnspireerd op het WHOOP Performance Health Panel — herstel, bloedaanmaak, schildklier, hormonen, ijzer en voedingsstatus voor wie traint.

Volledig Bloedbeeld Alkalische Fosfatase ALAT (Alanine-aminotransferase) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Albumine Totaal Eiwit Bilirubine Totaal Apo(B) (Apolipoproteïne B) Cholesterol Totaal LDL Cholesterol HDL Cholesterol Triglyceriden Lp(a) Ureum Kreatinine eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Calcium Bicarbonaat Chloride Natrium Kalium Magnesium Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Testosteron Totaal Vrij Testosteron TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Insuline (Nuchter) HOMA-IR CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Ferritine IJzer Transferrine Transferrine Saturatie Vitamine D (25-OH) IGF-1 Creatine Kinase (CK) Reticulocyten Vrij T3 (Trijodothyronine) Vrij T4 (Thyroxine) Vitamine B12 Foliumzuur Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€689,-
Sporters

Whoop

Een uitgebreid bloedonderzoek met 45 biomarkers, geïnspireerd op WHOOP Advanced Labs — een diepgaande blik op stofwisseling, hart- en vaatrisico, hormonen, lever, nieren en ontsteking.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) ALAT (Alanine-aminotransferase) LDL Cholesterol Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) Vrij Testosteron FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) Testosteron Totaal Bicarbonaat Calcium Chloride Ferritine IJzer Magnesium Kalium Natrium Transferrine CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Apo(B) (Apolipoproteïne B) HDL Cholesterol Cholesterol Totaal Albumine HOMA-IR Alkalische Fosfatase ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Bilirubine Totaal Totaal Eiwit Ureum Kreatinine Vitamine D (25-OH) eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Insuline (Nuchter) Leukocyten Differentiatie Transferrine Saturatie Lp(a) Triglyceriden Klein Bloedbeeld Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€499,-

Medisch adviseur

Medische standaarden

Dr. Naimi ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen.

Medisch beleid
CIBG Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport Officiële BIG-registratie BIG 49928676701 Opent in een nieuw tabblad

17-OH Progesteron

€81,-