Leukocyten waarde bij sporters

De bepaling telt hoeveel witte bloedcellen er in een vaste hoeveelheid bloed zitten, uitgedrukt in x10^9/l, oftewel miljarden cellen per liter. Op sommige uitslagen staat de spelling leucocyten of gewoon witte bloedcellen; dat is hetzelfde onderzoek. Witte bloedcellen worden in het beenmerg gemaakt en reizen via het bloed naar de plek waar ze nodig zijn.

Voor een sporter is de belangrijkste eigenschap van dit getal dat het beweeglijk is. Een deel van uw witte bloedcellen ligt normaal tegen de vaatwand aan en wordt niet meegeteld. Bij intensieve inspanning maakt adrenaline die cellen los, waardoor het getal binnen minuten stijgt; dat heet demarginatie. Na krachttraining is die piek al binnen een half uur grotendeels weg. Na lange of zeer zware inspanning volgt later een tweede, tragere stijging die door cortisol wordt aangestuurd en vooral uit neutrofielen bestaat. Na een marathon of een zware intervalsessie komt het totaal daardoor soms boven het referentiebereik uit zonder dat er iets mis is.

Het totaal is een optelsom van vijf soorten witte bloedcellen: neutrofielen, lymfocyten, monocyten, eosinofielen en basofielen. Inspanning kan die soorten in verschillende richtingen bewegen, waardoor een normaal totaal een verschoven verdeling kan verbergen. De leukocyten differentiatie splitst het totaal uit en laat zien welk celtype beweegt. Nuchter zijn is voor deze bepaling niet nodig.

Sporters lezen dit getal graag als een meter voor hun weerstand, en dat is precies wat het niet is. De leukocyten waarde zegt niet hoe goed uw afweer werkt; zij zegt hoeveel cellen er op dat moment in het bloed rondgingen. Op de dag van de meting bepaalt uw trainingsagenda dat aantal vaak sterker dan uw gezondheid.

Onderzoekers noemen de uren na een zeer zware of lange inspanning wel een open window: het idee dat de weerstand dan kort lager is. Of dat venster echt bestaat, is omstreden. Wat wel vaststaat, is dat het celgetal in diezelfde uren verhoogd kan zijn. Een hoog getal na een wedstrijd is dus geen bewijs dat uw afweer op dat moment goed werkt, en een normaal getal geen bewijs van het tegendeel.

Wat het getal wel kan, is een patroon laten zien over een trainingsblok heen. Kruipt de waarde van blok tot blok omhoog terwijl uw belasting oploopt en uw slaap terugloopt, dan is dat een ruwe aanwijzing dat het herstel achterblijft. Ruw, omdat CRP vaak gerichter iets zegt over ontsteking en ferritine over uw ijzervoorraad. Lees de leukocyten waarde daarom als één lijn in een reeks en niet als losse uitslag met een oordeel eraan.

Twee vertekeningen spelen bij sporters vaker dan bij anderen. Uitdroging dikt het bloed in, waardoor alle celgetallen tegelijk stijgen; na een lange duurinspanning is dat eerder regel dan uitzondering. Staan uw leukocyten, hemoglobine, hematocriet en trombocyten allemaal wat hoger, dan is dat de eenvoudigste verklaring. Roken houdt het getal ook bij goed getrainde mensen hoger, en na het stoppen daalt het binnen een jaar.

Er bestaat daarnaast een normale variant die benigne etnische neutropenie heet. Het aantal neutrofielen, en daarmee het totaal, ligt dan structureel lager zonder dat de afweer minder goed werkt. Deze variant komt vaker voor bij mensen met een Afrikaanse of Midden-Oosterse achtergrond en is een reden om een laag getal niet meteen als overtraining te lezen.

Plan de afname op een moment dat uw uitgangswaarde weergeeft en niet uw laatste sessie. In de praktijk is dat de ochtend na een rustdag of een heel lichte dag, en niet kort na een zware training, een wedstrijd of een lange duurinspanning.

Houd het tijdstip gelijk. Leukocyten liggen 's ochtends lager dan later op de dag, met het cortisolritme mee. Een ochtendprik in mei en een middagprik in september zijn daardoor slecht te vergelijken. Wie een blok wil volgen, prikt aan het begin en aan het eind op hetzelfde uur.

Drink normaal in de uren ervoor; ingedikt bloed telt hoger. Nuchter zijn hoeft niet. Vermeld het als u rookt of corticosteroïden gebruikt, bijvoorbeeld voor astma, want beide verschuiven het getal.

Laat de leukocyten waarde bij voorkeur samen met de differentiatie en met CRP bepalen. Vraagt u zich af of vermoeidheid met uw ijzervoorraad te maken heeft, neem dan ook ferritine mee. Was een eerdere waarde afwijkend, dan is een herhaalmeting op een vergelijkbaar rustmoment de eerste stap om te zien of de afwijking blijft staan.