Leukocyten waarde bij sporters

De telling meet hoeveel witte bloedcellen er op dat moment in uw circulatie zitten, uitgedrukt in x10^9/l. Voor een sporter is de belangrijkste eigenschap van dit getal dat het beweeglijk is. Het reageert sneller op uw laatste training dan op uw gezondheid.

Die reactie verloopt in twee fasen, en beide zijn normaal. Binnen enkele minuten na een intensieve inspanning schiet het aantal omhoog door demarginatie. Adrenaline maakt cellen los van de vaatwand, waardoor zij meetbaar worden in het monster. Deze eerste piek zakt binnen een uur weer weg. Twee tot vier uur later volgt een tweede, tragere piek. Die wordt door cortisol gedreven en bestaat vrijwel geheel uit neutrofielen. Na een marathon of een zware intervalsessie komt het totaal soms ruim boven het referentiebereik uit. Er is dan niets mis.

Het totaal is een optelsom van vijf celtypen. Voor trainingsinterpretatie is de verdeling belangrijker dan de som. Inspanning kan de neutrofielen en de lymfocyten namelijk in tegengestelde richting bewegen. De leukocyten differentiatie laat dat zien. Op sommige uitslagen staat de spelling leucocyten; dat is hetzelfde onderzoek.

Sporters gebruiken dit getal graag als afweermeter, en juist daar gaat het meestal mis. De leukocyten waarde is geen maat voor hoe fit uw immuunsysteem is. Het is een momentopname van hoeveel cellen er toevallig in de circulatie zweven. Op de dag van meting bepaalt uw trainingsagenda dat aantal sterker dan uw gezondheid.

Daar komt het zogeheten open window bij. In de uren na een zeer zware of lange inspanning daalt de functionele afweer tijdelijk. Het totale celgetal kan op dat moment juist verhoogd zijn. Een hoog getal en een verlaagde weerstand bestaan dus tegelijk. Wie het totaal als geruststelling leest, leest het verkeerd.

Wat het getal wél kan, is patronen tonen over een blok heen. Kruipt een waarde van blok tot blok omhoog terwijl uw belasting oploopt en uw slaap terugloopt? Dat is een ruwe aanwijzing dat de herstelbalans doorslaat. Ruw, want CRP en uw ijzerstatus via ferritine vertellen daar meer over. Beoordeel de leukocyten waarde dus als één lijn in een grafiek, nooit als losse uitslag met een oordeel eraan.

Twee vertekeningen zijn voor deze doelgroep extra relevant. Uitdroging tilt alle celgetallen tegelijk op, en na een lange duurinspanning is dat eerder regel dan uitzondering. Kijk daarom of hemoglobine, hematocriet en trombocyten meebewegen; als alles wat hoger staat, is hemoconcentratie de waarschijnlijkste verklaring. Roken verschuift het getal chronisch met ongeveer 1 tot 1,5 x10^9/l, ook bij verder goed getrainde sporters.

Er bestaat daarnaast een normale variant: benigne etnische neutropenie. Het aantal neutrofielen en daarmee het totaal ligt dan structureel lager. Een verhoogd infectierisico hoort daar niet bij. Bij sporters met een Afrikaanse of Midden-Oosterse achtergrond is dat een belangrijke reden om een laag getal niet als overtraining te lezen.

Plan de afname op een moment dat uw uitgangswaarde weergeeft, niet uw laatste sessie. In de praktijk betekent dat: in de ochtend, na een rustdag of een zeer lichte dag. Blijf in elk geval 24 uur weg van een zware training, een wedstrijd of een lange duurinspanning.

Houd het tijdstip constant. Leukocyten liggen 's ochtends lager dan later op de dag, in het spoor van het cortisolritme. Een ochtendprik in mei en een middagprik in september zijn dus slecht vergelijkbaar. Wie een blok wil volgen, prikt begin en eind op hetzelfde tijdstip.

Drink normaal in de uren ervoor. Nuchter zijn hoeft niet. Vermeld het als u rookt of corticosteroïden gebruikt, bijvoorbeeld bij astma; beide verschuiven het getal voorspelbaar.

Meet de leukocyten waarde bij voorkeur samen met de differentiatie en met CRP. Vraagt u zich af of vermoeidheid met uw ijzerstatus te maken heeft, neem dan ook ferritine mee. Is een eerdere waarde afwijkend geweest, herhaal dan na twee tot vier weken op een vergelijkbaar rustmoment.