Chronische laaggradige ontsteking is een langdurig verhoogde ontstekingsactiviteit die te zwak is om je ziek te voelen, maar sterk genoeg om jarenlang mee te wegen. Je meet het meestal met hs-CRP, een gevoelige variant van de CRP-bepaling. Waarden onder 1 mg/l gelden doorgaans als laag, boven 3 mg/l als verhoogd.
Zoek erop en je vindt claims als "de stille oorzaak achter 90 procent van alle ziekten". Daar word ik wantrouwig van, en jij hopelijk ook.
De echte wetenschap is voorzichtiger, en interessanter.
Wat doet een chronische ontsteking met je lichaam?
Een acute ontsteking is nuttig: hij ruimt schade op en verdwijnt daarna. Een laaggradige ontsteking dooft nooit helemaal uit en houdt je immuunsysteem op een laag pitje aan het werk. Dat gaat op termijn samen met minder soepele bloedvaten, tragere spieropbouw en een minder gunstige stofwisseling.
Ferrucci en Fabbri beschreven dit als "inflammageing", waarbij chronische ontsteking en veroudering elkaar versterken (PMID 30065258). Het is geen ziekte, het is een toestand.
Dat onderscheid wordt online bijna altijd weggelaten.
Hoe ontstaat een chronische ontsteking?
Zelden door een oorzaak. Meestal is het een optelsom van buikvet, slaaptekort, alcohol, chronische stress, een sluimerende infectie en een stevig negatieve energiebalans. Bij sporters komt daar nog een factor bij die vaak wordt vergeten, namelijk een trainingsbelasting die structureel groter is dan het herstel.
Vetweefsel rond de organen is hier de zwaarste factor. Het is metabool actief en geeft ontstekingssignalen af.
Slaap is de meest onderschatte factor. Vier nachten van vijf uur doen meer met je hs-CRP dan de meeste mensen denken.
Welke waarde is te hoog?
Voor hs-CRP wordt vaak onder 1 mg/l als laag gelezen, 1 tot 3 mg/l als gemiddeld en boven 3 mg/l als verhoogd. Boven de 10 mg/l denkt een arts eerder aan een acute infectie of blessure dan aan laaggradige ontsteking. De grote meta-analyse van de Emerging Risk Factors Collaboration liet zien dat hogere CRP-waarden samengaan met een hoger risico op hart- en vaatziekten (PMID 20031199).
Let wel: samengaan is niet hetzelfde als veroorzaken. De Hartstichting is hier consequent voorzichtig in, en terecht.
| Hs-CRP | Hoe het meestal wordt gelezen | Wat een sporter eerst moet uitsluiten |
|---|---|---|
| Onder 1 mg/l | Laag | Niets. Meet over zes tot twaalf maanden opnieuw als je de trend wilt volgen |
| 1 tot 3 mg/l | Gemiddeld | Slaap, alcohol, buikvet, trainingsbelasting |
| 3 tot 10 mg/l | Verhoogd | Zware training in de afgelopen 72 uur, blessure, verkoudheid, gebitsontsteking |
| Boven 10 mg/l | Past eerder bij acute ontsteking | Bespreek dit met je huisarts in plaats van het zelf te duiden |
Waarom is een meting vlak na een training waardeloos?
Omdat spierschade zelf een ontstekingsreactie is. Een zware krachttraining, een lange duurloop of een wedstrijd kan je hs-CRP dagenlang optillen, soms tot ver boven de 3 mg/l, zonder dat er iets mis is. Meet je op dag twee na een beenderdag, dan meet je je training, niet je gezondheid.
Neem twee mannen van 44 met dezelfde leefstijl. De een laat prikken op maandagochtend, drie dagen na zijn laatste zware sessie, en scoort 0,8 mg/l. De ander prikt op zaterdag, achttien uur na een squatsessie, en scoort 4,2 mg/l. Zelfde man, ander verhaal.
Mijn vuistregel: minimaal 72 uur na een zware sessie, nuchter, en niet tijdens een verkoudheid.
Wie ontsteking vooral als energieprobleem ervaart, vindt de andere invalshoek in hs-CRP en vermoeidheid.
Hoe verlaag je een chronische ontsteking?
De hefbomen zijn saai en effectief: minder visceraal vet, meer slaap, minder alcohol, en een trainingsbelasting die past bij je herstel. Voeding helpt vooral via die route, niet via een enkel superfood. Het RIVM en het Voedingscentrum wijzen consequent op ditzelfde rijtje, en niet op supplementen.
Beweging is hier een paradox. Een enkele zware sessie verhoogt ontsteking kortdurend, terwijl regelmatig trainen de basiswaarde over maanden verlaagt.
Ik vind dat de mooiste eigenschap van deze marker. Hij straft roekeloosheid af en beloont consistentie.
Wat meet je naast hs-CRP?
Ontsteking staat zelden alleen. Kijk in dezelfde uitslag naar bloedsuiker, bloedvetten en ferritine, want die schetsen samen het beeld waar hs-CRP maar een stukje van is. Een verhoogde hs-CRP naast een oplopende HbA1c vertelt een ander verhaal dan een verhoogde hs-CRP bij een perfecte glucose.
Je vindt de hs-CRP-bloedwaarde in het 360 Gezondheid bloedonderzoek, samen met glucose, bloedvetten en nierfunctie. De bredere context staat in gezond ouder worden als sporter, en waarom deze marker zo zwaar meeweegt in verouderingsmodellen lees je in biologische leeftijd meten.
Plan je volgende meting op een rustige maandag. Dat is de goedkoopste kwaliteitsverbetering die je kunt doorvoeren.
Bronnen
- Ferrucci L, Fabbri E. Inflammageing: chronic inflammation in ageing, cardiovascular disease, and frailty. Nature Reviews Cardiology, 2018. PMID 30065258
- Emerging Risk Factors Collaboration. C-reactive protein concentration and risk of coronary heart disease, stroke, and mortality: an individual participant meta-analysis. The Lancet, 2010. PMID 20031199
- Levine ME et al. An epigenetic biomarker of aging for lifespan and healthspan. Aging (Albany NY), 2018. PMID 29676998
- RIVM, leefstijl en chronische aandoeningen.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
