Chronische laaggradige ontsteking is een langdurig verhoogde ontstekingsactiviteit die te zwak is om je ziek te voelen, maar sterk genoeg om jarenlang mee te wegen. Je meet het meestal met hs-CRP, een gevoelige variant van de CRP-bepaling. Waarden onder 1 mg/l gelden doorgaans als laag, boven 3 mg/l als verhoogd.
Zoek erop en je vindt claims als "de stille oorzaak achter 90 procent van alle ziekten". Daar word ik wantrouwig van, en jij hopelijk ook.
De echte wetenschap is voorzichtiger, en interessanter.
Wat doet een chronische ontsteking met je lichaam?
Een acute ontsteking is nuttig: hij ruimt schade op en verdwijnt daarna. Een laaggradige ontsteking dooft nooit helemaal uit en houdt je immuunsysteem op een laag pitje aan het werk. Dat gaat op termijn samen met minder soepele bloedvaten, tragere spieropbouw en een minder gunstige stofwisseling.
Ferrucci en Fabbri beschreven dit als "inflammageing", waarbij chronische ontsteking en veroudering elkaar versterken (PMID 30065258). Het is geen ziekte, het is een toestand.
Dat onderscheid wordt online bijna altijd weggelaten.
Hoe ontstaat een chronische ontsteking?
Zelden door een oorzaak. Meestal is het een optelsom van buikvet, slaaptekort, alcohol, chronische stress, een sluimerende infectie en een stevig negatieve energiebalans. Bij sporters komt daar nog een factor bij die vaak wordt vergeten, namelijk een trainingsbelasting die structureel groter is dan het herstel.
Vetweefsel rond de organen is hier de zwaarste factor. Het is metabool actief en geeft ontstekingssignalen af.
Slaap is de meest onderschatte factor. Vier nachten van vijf uur doen meer met je hs-CRP dan de meeste mensen denken.
Welke waarde is te hoog?
Voor hs-CRP wordt vaak onder 1 mg/l als laag gelezen, 1 tot 3 mg/l als gemiddeld en boven 3 mg/l als verhoogd. Boven de 10 mg/l denkt een arts eerder aan een acute infectie of blessure dan aan laaggradige ontsteking. De grote meta-analyse van de Emerging Risk Factors Collaboration liet zien dat hogere CRP-waarden samengaan met een hoger risico op hart- en vaatziekten (PMID 20031199).
Let wel: samengaan is niet hetzelfde als veroorzaken. De Hartstichting is hier consequent voorzichtig in, en terecht.
| Hs-CRP | Hoe het meestal wordt gelezen |
|---|---|
| Onder 1 mg/l | Laag |
| 1 tot 3 mg/l | Gemiddeld; hangt vaak samen met slaap, alcohol, buikvet en trainingsbelasting |
| 3 tot 10 mg/l | Verhoogd; past vaak bij zware training in de afgelopen 72 uur, een blessure, een verkoudheid of een ontstoken gebit |
| Boven 10 mg/l | Past eerder bij acute ontsteking |
Ook deze grenzen liggen niet overal gelijk. Laboratoria hanteren onderling verschillende bovengrenzen, dus een uitslag die hier verhoogd heet kan bij een ander lab binnen de norm vallen. Wil je je waarde over de jaren met jezelf vergelijken, hou dan het bereik aan dat op je eigen uitslag staat en let erop of je telkens bij hetzelfde lab prikt.
Waarom is een meting vlak na een training waardeloos?
Omdat spierschade zelf een ontstekingsreactie is. Een zware krachttraining, een lange duurloop of een wedstrijd kan je hs-CRP dagenlang optillen, soms tot ver boven de 3 mg/l, zonder dat er iets mis is. Meet je op dag twee na een beenderdag, dan meet je je training, niet je gezondheid.
Neem twee mannen van 44 met dezelfde leefstijl. De een laat prikken op maandagochtend, drie dagen na zijn laatste zware sessie, en scoort 0,8 mg/l. De ander prikt op zaterdag, achttien uur na een squatsessie, en scoort 4,2 mg/l. Zelfde man, ander verhaal.
Mijn vuistregel: minimaal 72 uur na een zware sessie, nuchter, en niet tijdens een verkoudheid.
Wie ontsteking vooral als energieprobleem ervaart, vindt de andere invalshoek in hs-CRP en vermoeidheid.
Kun je chronische ontsteking met één meting vaststellen?
Nee, en dat volgt rechtstreeks uit het woord chronisch. Dat woord zegt iets over tijd, en tijd meet je niet in één buisje.
Een losse verhoogde hs-CRP vertelt je dat er op die dag iets liep. Bij iemand die traint is de meest waarschijnlijke verklaring de sessie van een paar dagen eerder, en niet een proces dat al jaren suddert. De twee mannen hierboven laten zien hoe groot dat verschil kan zijn: hetzelfde lichaam, dezelfde leefstijl, een andere prikdag.
Wat je wel kunt doen, is twee of drie keer prikken op vergelijkbare rustmomenten, met weken tot maanden ertussen. Blijft de waarde dan hangen op een niveau dat je niet aan je training kunt toeschrijven, dan heb je een patroon in plaats van een momentopname. Pas dan is het woord chronisch op zijn plaats.
Voor jou betekent dat vooral iets over verwachtingen. Eén hoge uitslag is geen diagnose en één lage uitslag is geen vrijbrief. De informatie zit in de lijn die je over een jaar trekt, niet in het getal dat vandaag op je scherm staat.
Hoe verlaag je een chronische ontsteking?
De hefbomen zijn saai en effectief: minder visceraal vet, meer slaap, minder alcohol, en een trainingsbelasting die past bij je herstel. Voeding helpt vooral via die route, niet via een enkel superfood. Het RIVM en het Voedingscentrum wijzen consequent op ditzelfde rijtje, en niet op supplementen.
Beweging is hier een paradox. Een enkele zware sessie verhoogt ontsteking kortdurend, terwijl regelmatig trainen de basiswaarde over maanden verlaagt.
Ik vind dat de mooiste eigenschap van deze marker. Hij straft roekeloosheid af en beloont consistentie.
Wat meet je naast hs-CRP?
Ontsteking staat zelden alleen. Kijk in dezelfde uitslag naar bloedsuiker, bloedvetten en ferritine, want die schetsen samen het beeld waar hs-CRP maar een stukje van is. Een verhoogde hs-CRP naast een oplopende HbA1c vertelt een ander verhaal dan een verhoogde hs-CRP bij een perfecte glucose.
Je vindt de hs-CRP-bloedwaarde in het 360 Gezondheid bloedonderzoek, samen met glucose, bloedvetten en nierfunctie. De bredere context staat in gezond ouder worden als sporter, en waarom deze marker zo zwaar meeweegt in verouderingsmodellen lees je in biologische leeftijd meten.
Plan je volgende meting op een rustige maandag. Dat is de goedkoopste kwaliteitsverbetering die je kunt doorvoeren.
Bronnen
- Ferrucci L, Fabbri E. Inflammageing: chronic inflammation in ageing, cardiovascular disease, and frailty. Nature Reviews Cardiology, 2018. PMID 30065258
- Emerging Risk Factors Collaboration. C-reactive protein concentration and risk of coronary heart disease, stroke, and mortality: an individual participant meta-analysis. The Lancet, 2010. PMID 20031199
- Levine ME et al. An epigenetic biomarker of aging for lifespan and healthspan. Aging (Albany NY), 2018. PMID 29676998
- RIVM, leefstijl en chronische aandoeningen.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Veelgestelde vragen
Hoe weet je of je laaggradige ontsteking hebt?
Niet aan je klachten, want die zijn er meestal niet. Dat is precies het lastige aan deze toestand: hij is te zwak om je ziek te laten voelen en sterk genoeg om jarenlang mee te wegen. Je ziet hem alleen terug in je bloed, en dan met een hs-CRP en niet met een gewone CRP-bepaling, omdat die in het lage gebied nauwelijks onderscheid maakt. Verder kun je nagaan of de omstandigheden kloppen die zo'n toestand voeden: buikvet, korte nachten, alcohol, aanhoudende stress en een trainingsbelasting die structureel groter is dan je herstel. Herken je daar niets in, dan is een verhoogde uitslag eerder iets acuuts dan iets chronisch.
Is chronische laaggradige ontsteking een ziekte?
Nee, het is een toestand en geen diagnose. Er bestaat geen behandeling voor het getal zelf, en geen arts schrijft iets voor omdat een hs-CRP net boven een grens uitkomt. Wat er wel is, is een samenhang: in grote studies gaan hogere waarden samen met een hoger risico op hart- en vaatziekten. Samengaan is alleen niet hetzelfde als veroorzaken, en dat onderscheid verdwijnt online bijna altijd. Lees de waarde daarom als een aanwijzing over de richting waarin je leefstijl je duwt, en niet als een uitspraak over of je ziek bent.
Hoe lang duurt het voor je hs-CRP zakt als je je leefstijl aanpast?
Reken op maanden, niet op weken. De waarde reageert binnen dagen op wat er nu speelt, dus een verkoudheid of een zware sessie zie je meteen terug, maar het niveau waar hij tussendoor naar terugvalt beweegt veel trager. Dat niveau hangt samen met dingen die zelf traag veranderen: hoeveel visceraal vet je meedraagt, hoe je slaapt over een reeks weken, en of je belasting past bij je herstel. Meet daarom niet opnieuw na twee goede weken, maar plan je volgende meting een seizoen verder en telkens op een rustig moment. Anders vergelijk je vooral ruis.
Auteur
Enhanced Health
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
