CRP waarde na sporten: training of toch een ontsteking?

De bepaling meet hoeveel C-reactief proteïne er in uw bloed zit, in milligram per liter (mg/l). Het is een eiwit dat uw lever produceert op signaal van interleukine-6, en die productie komt snel op gang: binnen zes tot acht uur na het begin van een ontsteking loopt de hoeveelheid al flink op. De uitslag zegt hoeveel CRP er rondgaat en dus hoe groot de reactie is, en niet waar die zit of waardoor zij komt.

Bij sporters heeft interleukine-6 twee bronnen. De ene is een infectie. De andere is de spierschade van een zware sessie, want herstellend spierweefsel geeft precies datzelfde signaal af. Daarom is deze waarde in een trainingspanel lastig te lezen: het getal ziet geen verschil tussen herstellen van een zwaar blok en ziek worden. Zwaar excentrisch werk, een wedstrijd of een ongewone belasting tillen het CRP binnen een dag op, en na een marathon zijn waarden van tientallen mg/l na 24 uur gewoon.

Wat u meet is dus de omvang van een herstelproces, en niet de kwaliteit ervan. Bacteriële infecties geven doorgaans de hoogste waarden, veel hoger dan een zware training, maar de uitkomsten lopen te ver door elkaar om er de oorzaak uit af te lezen. Op deze pagina staat de gewone bepaling, met 10 mg/l als bovengrens; het lab rapporteert alles onder de meetgrens van de test als kleiner dan 5.

Voor een sporter zit de waarde van CRP in het verloop en niet in één uitslag. Dat komt door de vaste halfwaardetijd van ongeveer 19 uur: zodra de prikkel weg is, halveert de waarde elke dag, en het maakt daarbij niet uit of die prikkel een training was of een virus.

Daar zit een bruikbaar onderscheid in. Trainingsgeïnduceerd CRP piekt rond 24 tot 48 uur na de sessie en zakt daarna netjes weg volgens dat patroon. Een waarde die na drie of vier rustige dagen nog steeds hoog staat, past niet bij spierherstel, en datzelfde geldt voor een waarde die stijgt terwijl u niet traint. In beide gevallen zoekt u een andere verklaring, samen met uw arts.

Een laag CRP najagen tijdens een opbouwblok is een categoriefout. Een verhoogd CRP is daar de verwachte prijs van de belasting en geen signaal dat er iets misgaat. Wie de waarde als prestatiemaat gaat sturen, gaat in de praktijk minder trainen om een getal mooier te maken.

Voor het inschatten van hart- en vaatrisico is de gewone bepaling niet gevoelig genoeg, omdat die vraag zich afspeelt onder de 5 mg/l waar deze test niet meer kijkt. Daarvoor bestaat de hs-CRP-bepaling, hetzelfde eiwit met een gevoeliger methode, en die hoort in een rustperiode te worden geprikt.

Timing is bij deze waarde belangrijker dan bij vrijwel elke andere in een sportpanel. Prik minstens drie tot vier dagen na uw laatste zware of ongewone sessie, bij voorkeur na een rustdag. Doet u dat niet, dan meet u het herstel van die sessie en niet uw uitgangsniveau. Na een wedstrijd of een marathon is die termijn langer: geef het minstens een week voordat u een uitslag als representatief beschouwt. Na een infectie geldt de gewone regel van minstens twee weken nadat u volledig hersteld bent.

Wat een verhoogde uitslag betekent, hangt van het moment af. Een dag na zwaar excentrisch werk is het spierschade en herstel, en prikt u na rust opnieuw. Een dag na een wedstrijd is het verwacht en kan het tientallen mg/l zijn; wacht dan een week. Staat de waarde na drie rustdagen nog hoog, dan past dat niet meer bij spierherstel en overlegt u met uw arts. Midden in een deload heeft u juist een bruikbare uitgangswaarde, die u naast eerdere metingen legt. En een waarde die stijgt zonder dat u traint, vraagt om een andere verklaring en dus om een gesprek met uw arts.

Wilt u het beloop van een infectie volgen in plaats van uw basisniveau, dan is een tweede meting na 24 tot 48 uur informatiever dan het eerste getal. Ook bij een auto-immuunziekte is de waarde vaak verhoogd, dan meestal langer en minder hoog. Is uw CRP verhoogd, dan is de vraag altijd waardoor; laboratoria hanteren bovendien niet allemaal dezelfde bovengrens, dus lees de grens die op uw eigen uitslag staat.