Alkalische fosfatase bij sporters

De bepaling meet de totale enzymactiviteit van alkalische fosfatase in het bloed, in u/l. Verschillende weefsels maken elk een eigen variant, een iso-enzym, en de standaardbepaling telt ze op. Er wordt niets gescheiden.

Voor een sporter zijn twee van die varianten relevant. Het botiso-enzym komt uit osteoblasten, de cellen die nieuw bot aanleggen. Het leveriso-enzym komt uit het epitheel van de kleine galgangen.

Een enkele alkalische fosfatase waarde laat niet zien welke van de twee gestegen is. Op een uitslag ziet u soms verhoogd alkalisch fosfatase staan, zonder de e.

Hier gaat het bij trainingsbloed vaak mis. Op een uitslag staan verhoogde waarden van ASAT, CK en alkalische fosfatase soms naast elkaar. Dat oogt als één verhaal.

Dat is het niet. ASAT en CK lekken uit belaste spiervezels. Alkalische fosfatase doet dat niet, want spierweefsel is geen bron van dit enzym.

De referentiebanden komen uit NUMBER, het harmonisatieproject van de NVKC. Voor mannen van 19 tot 50 jaar loopt de band van 45 tot 128 u/l. Voor vrouwen in die groep is dat 38 tot 123 u/l. De grenzen van uw eigen laboratorium blijven leidend.

Een verhoogde alkalische fosfatase bij een getrainde sporter stelt precies één vraag. Komt dit uit het bot of uit de galwegen. Die vraag beantwoordt u met gamma-GT. Dat enzym zit wel in de lever en niet in bot.

Blijft gamma-GT normaal terwijl alkalische fosfatase in het bloed verhoogd is? Dan komt de stijging waarschijnlijk uit botweefsel. Bij een sporter is dat vaak goed te verklaren.

Een stressfractuur die geneest verhoogt de waarde weken achtereen. Hetzelfde geldt na een gewone fractuur.

Er is ook een langzamere route, en die is minder onschuldig. Een laag vitamine D verhoogt de botombouw, en daarmee dit enzym. Dat speelt bij sporters die binnen trainen of weinig buiten komen. Ook een lage energiebeschikbaarheid bij hoge trainingsvolumes hoort in dit gesprek thuis.

De conclusie die deze pagina wil voorkomen, is de reflex om een rustweek in te plannen. Een deload verlaagt CK, want die komt uit spier.

Op een botgestuurde alkalische fosfatase heeft rust dat effect niet. U verandert dan een getal niet, en de eigenlijke vraag blijft open.

Stijgt gamma-GT wel mee, dan verschuift het gesprek naar de galafvoer. Lees de uitslag dan samen met ASAT en het directe bilirubine.

Alkalische fosfatase zit standaard in een leverpanel. De meeste sporters treffen de waarde dus aan zonder erom gevraagd te hebben.

Gericht meten is zinvol in drie situaties. Na een stressfractuur of een gewone fractuur, om het herstelverloop mee te wegen.

Bij aanhoudende bot- of scheenbeenpijn die niet bij een bekende blessure past. En bij een bekend laag vitamine D, waarbij de botombouw al verhoogd kan zijn.

Vraag de bepaling altijd samen met gamma-GT aan. Zonder dat tweede enzym is een verhoogde uitslag niet te plaatsen. De meting levert dan geen bruikbare informatie op.

De timing rond training verdient aandacht. Voor dit enzym zelf is een zware sessie geen probleem, want spier is geen bron.

Wordt de bepaling samen met CK en ASAT gedaan, dan wel: die twee stijgen fors na belasting. Plan de afname dan 48 uur na een zware sessie.

Nuchter zijn is voor deze bepaling meestal niet nodig. Toch heeft het zin. Bij bloedgroep O en B stijgt de darmvorm na een vette maaltijd.