Onderhuids vet zit direct onder je huid en kun je tussen je vingers pakken. Visceraal vet zit dieper, in je buikholte tussen je organen, en is metabool actiever. Dat tweede type hangt sterker samen met bloedwaarden als triglyceriden en nuchtere insuline, ook bij mensen met een normaal gewicht.
Dat laatste zinnetje is de reden dat dit artikel bestaat. Je kunt er slank uitzien en toch het type vet dragen dat je bloedwaarden verschuift.
Wat is het verschil tussen onderhuids en visceraal vet?
De plek, en wat het weefsel doet. Onderhuids vet ligt tussen je huid en je spieren en dient vooral als opslag en isolatie. Visceraal vet ligt achter je buikwand, rond je lever en darmen, en geeft actief vetzuren en signaalstoffen af aan je bloed.
| Onderhuids vet | Visceraal vet | |
|---|---|---|
| Waar | Onder de huid, over je hele lichaam | In de buikholte, rond de organen |
| Kun je het voelen | Ja, je kunt het vastpakken | Nee, het zit achter je buikspieren |
| Afvoer van vetzuren | Naar de algemene bloedsomloop | Deels via de poortader naar de lever |
| Hormonaal actief | Beperkt | Duidelijk actiever |
| Zichtbaar in de spiegel | Vrijwel altijd | Vaak nauwelijks |
Voor de goede orde: geen van beide is slecht op zich. Je hebt allebei nodig. Het gaat om de verhouding en de hoeveelheid.
Waarom is visceraal vet metabool actiever?
Door zijn ligging en zijn celeigenschappen. Vetzuren uit visceraal weefsel bereiken via de poortader eerst je lever, nog voordat de rest van je lichaam ze ziet. Daarnaast geeft dit weefsel meer ontstekingssignalen af. Die combinatie wordt in onderzoek beschreven als een route richting insulineresistentie en veranderde bloedvetten.
Dit staat uitgewerkt in een positiestatement over visceraal en ectopisch vet (Neeland e.a., 2019). Onderhuids vet komt in datzelfde onderzoek er beduidend neutraler af.
Simpel gezegd: onderhuids vet is een magazijn. Visceraal vet is een magazijn dat ook nog e-mails stuurt.
Kun je aan je lichaam zien welk vet je hebt?
Deels. Een buik die zacht aanvoelt en waar je een plooi van kunt pakken, bestaat grotendeels uit onderhuids vet. Een buik die strak en stevig aanvoelt terwijl hij toch naar voren staat, wijst vaker op meer visceraal vet. Zeker weten doe je het met een meetlint niet, laat staan met het blote oog.
De harde buik die niet in te knijpen is, wordt vaak verkeerd gelezen als "gespierd". Soms klopt dat. Soms zit het vet er gewoon achter.
Middelomtrek blijft daarom de bruikbaarste thuismaat, en wordt in de literatuur als praktische indicator beschreven (Ross e.a., 2020). Hoe je dat foutloos meet, staat in middelomtrek meten.
Waarom hebben slanke mensen soms veel visceraal vet?
Omdat gewicht en vetverdeling twee verschillende dingen zijn. Sommige mensen slaan relatief weinig vet onderhuids op en relatief veel in de buikholte. Ze zien er dan slank uit terwijl hun bloedwaarden een ander verhaal vertellen. In de literatuur wordt dit patroon soms aangeduid als TOFI, thin outside fat inside.
Dit is het scenario waar ik in de praktijk het vaakst tegenaan loop. Een lifter van 78 kilo, zichtbare buikspieren, en toch triglyceriden en nuchtere insuline die hoger uitvallen dan verwacht. Zijn spiegel liegt niet, hij vertelt alleen niet het hele verhaal.
Aanleg speelt hierbij mee, net als leeftijd, slaap en alcohol. Vetverdeling verschilt daarnaast tussen mannen en vrouwen, en verandert bij vrouwen rond de overgang.
Dat is precies waarom een BMI van 23 je weinig geruststelling geeft. Het RIVM gebruikt in de Leefstijlmonitor niet voor niets middelomtrek naast gewicht.
Welk vet verdwijnt het eerst als je afvalt?
Bij een energietekort lijkt visceraal vet vaak relatief vroeg mee te bewegen, terwijl de laatste onderhuidse plekken meestal het langst blijven zitten. Dat verklaart waarom je metabole waarden kunnen verbeteren voordat je die laatste buikplooi kwijt bent. Prettig nieuws, want het betekent dat vroege progressie echt is.
De onderste buik en de flanken zijn bij veel mensen de laatste plekken. Dat is geen falen van je programma, dat is volgorde.
Hoe je dat traject praktisch aanpakt, staat in visceraal vet verminderen en, als je in een cut zit, in droogtrainen.
Wat zegt je bloed over het verschil?
Geen enkele bloedwaarde meet rechtstreeks waar je vet zit. Wel schuiven een aantal waarden vaker mee met visceraal vet dan met onderhuids vet: triglyceriden, HDL-cholesterol, nuchtere insuline en leverwaarden als ALAT. Dat maakt ze bruikbaar als aanvulling op het meetlint, niet als vervanging.
Praktisch kijk je meestal naar triglyceriden, nuchtere insuline en ALAT. De insulinekant kun je in beeld brengen met nuchtere insuline en HOMA-IR.
Wat die waarden samen betekenen, leggen we uit in visceraal vet en, breder, in metabole gezondheid meten. Voor de insulinekant zelf is insulineresistentie het startpunt.
Wees voorzichtig met conclusies uit een enkele meting. Deze waarden kunnen om allerlei redenen afwijken, en ze stellen op zichzelf niets vast.
Pak morgenochtend een meetlint en noteer je middelomtrek nuchter. Dat getal zegt je meer over dit onderscheid dan een uur voor de spiegel.
Bronnen
- Neeland IJ e.a. Visceral and ectopic fat, atherosclerosis, and cardiometabolic disease: a position statement. Lancet Diabetes Endocrinol, 2019. PMID 31301983
- Despres JP. Body fat distribution and risk of cardiovascular disease: an update. Circulation, 2012. PMID 22949540
- Ross R e.a. Waist circumference as a vital sign in clinical practice. Nature Reviews Endocrinology, 2020. PMID 32020062
- RIVM, Leefstijlmonitor, cijfers over middelomtrek en overgewicht in Nederland.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
