Hartslag en bloeddruk: waarom die twee getallen niet hetzelfde zeggen

Hartslag en bloeddruk zijn twee verschillende metingen die niet voorspelbaar samen bewegen. Je hartslag telt hoe vaak je hart per minuut klopt. Je bloeddruk meet de druk die het bloed op je vaatwand uitoefent. Een lage hartslag garandeert dus geen lage bloeddruk.

Dat is de denkfout die ik bij sporters het vaakst tegenkom.

Een rusthartslag van 48 voelt als bewijs dat je hart in orde is. Het zegt iets over je vagale tonus en je conditie, en vrijwel niets over de druk in je vaten.

Wat meten die twee getallen precies?

Je hartslag is een frequentie: het aantal samentrekkingen per minuut. Je bloeddruk is een kracht, uitgedrukt in twee getallen. De bovendruk is de piek tijdens een samentrekking, de onderdruk de rustdruk tussen twee slagen door.

Ze delen één systeem maar beschrijven verschillende eigenschappen ervan.

Vergelijk het met een waterleiding. De hartslag is hoe vaak de pomp aanslaat, de bloeddruk is hoe strak de leiding staat. Een pomp die rustig draait kan prima op een strak systeem staan, en dat is precies wat er bij veel krachtsporters gebeurt.

De vierde rij verklaart de meeste verwarring. Duurtraining verlaagt vooral je hartslag, krachttraining raakt je bloeddruk. Wie alleen zwaar tilt en op zijn hartslag afgaat, mist dus precies het getal dat bij zijn trainingsvorm hoort.

Stel, twee krachtsporters meten allebei 52 slagen per minuut na het wakker worden. De een heeft een bloeddruk van 118 over 74, de ander 146 over 92.

Zelfde pols, een heel ander verhaal.

De tweede had zijn bloeddruk waarschijnlijk nooit laten meten, want zijn hartslag gaf hem het gevoel dat alles klopte. Dat is precies de reden om beide getallen te kennen in plaats van er een te vertrouwen.

Wat krachttraining met je druk doet staat in sporten met hoge bloeddruk.

Betekent een hoge hartslag ook een hoge bloeddruk?

Niet automatisch. Bij inspanning stijgen ze meestal wel samen, omdat je hart harder en sneller pompt. In rust ontbreekt dat verband grotendeels, en kunnen ze zelfs tegengesteld bewegen.

Een voorbeeld maakt dat duidelijk.

Bij uitdroging daalt je bloedvolume. Je bloeddruk zakt, en je hart compenseert door sneller te kloppen. Hoge hartslag, lage druk, precies andersom dan de intuïtie. Datzelfde patroon zie je bij bloedverlies en bij langdurig staan in de hitte.

Andersom kan ook. Sommige mensen met een hoge bloeddruk hebben een keurige rusthartslag van 60. Je kunt de een dus niet uit de ander afleiden, in geen van beide richtingen.

Waarom wijkt de pols op mijn bloeddrukmeter af van mijn horloge?

Omdat ze op verschillende manieren en over verschillende tijdvakken meten. Een bloeddrukmeter leidt je pols af uit de drukgolven tijdens één opblaascyclus van ongeveer dertig seconden. Je horloge schat hem optisch, uit lichtreflectie in je pols, over een voortschrijdend venster.

Twee methodes, twee momenten, dus twee getallen.

Een verschil van een paar slagen is normaal en zegt niets. Grote, wisselende verschillen zijn interessanter, want een optische sensor verliest juist bij een onregelmatig ritme betrouwbaarheid.

Als je horloge en je manchet structureel ver uiteenlopen terwijl je rustig zit, is dat een reden om het ritme zelf te laten bekijken. De triage daarvoor staat in hartkloppingen bij sporten.

Is een lage rusthartslag altijd goed?

Meestal wel, maar het is geen vrijbrief. Een lage rusthartslag hoort bij duurtraining en bij een hoge vagale tonus. Op groepsniveau hangt een hogere rusthartslag samen met een hoger risico op hart- en vaatziekten en sterfte, zoals een meta-analyse liet zien (PMID 26598376).

Een UK Biobank-analyse uit 2020 vond eenzelfde verband, uitgesplitst naar leeftijd en geslacht (PMID 32470091).

Belangrijk is dat die twee getallen los van elkaar tellen. Je rusthartslag draagt informatie die je bloeddruk niet bevat, en omgekeerd. Wie er één volgt en de ander negeert, kijkt naar de helft van het beeld.

Er zit ook een grens aan de sportersuitleg. Onderzoek uit 2004 liet zien dat verhoogde vagale activiteit trainingsbradycardie niet volledig verklaart (PMID 15233931). Je lage hartslag komt deels uit aanpassing van de sinusknoop zelf.

Meer over die waarde staat in rusthartslag en herstel.

Hoe meet je beide getallen goed?

Voor je bloeddruk: zittend, rug gesteund, voeten plat, manchet op harthoogte, na vijf minuten rust. Meet twee keer met een minuut ertussen en noteer de tweede. Niet vlak na koffie, niet na een training, en niet met een volle blaas.

De Hartstichting hanteert dezelfde uitgangspunten.

Voor je rusthartslag geldt iets anders: meet hem vlak na het wakker worden, voordat je opstaat. Alles wat daarna komt, van je eerste espresso tot de trap, vertekent het getal.

Meet na een zware trainingsdag niet je beste getal maar je eerlijkste. Een rusthartslag die drie dagen achter elkaar vijf tot tien slagen hoger ligt dan normaal, is een bruikbaar signaal van onvoldoende herstel. Dat staat in overtraining herkennen via je bloedwaarden.

Wat betekent dit voor je risico als sporter?

Dat je beide getallen nodig hebt, plus wat context. De standaard risicoberekening werkt met bloeddruk, cholesterol, leeftijd en roken, en houdt geen rekening met een conditie die ver boven gemiddeld ligt. Bij sporters valt de uitkomst daardoor vaak scheef uit.

Wat die berekening precies mist staat in cardiovasculair risico bij sporters.

Praktisch zou ik drie dingen naast elkaar leggen. Je bloeddruk, gemeten zoals hierboven. Je rusthartslag, over weken en niet over dagen. En een bloedbeeld met de waarden die je vaten en je zuurstoftransport raken.

Voor dat laatste zijn hemoglobine, hsCRP en je elektrolyten de bruikbaarste. Ze zitten samen in het hartpanel.

De les die ik het vaakst zou willen doorgeven: een lage rusthartslag is prettig nieuws over je conditie, en geen enkel bewijs over je bloeddruk.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Zhang D, Wang W, Li F. Association between resting heart rate and coronary artery disease, stroke, sudden death and noncardiovascular diseases: a meta-analysis. CMAJ, 2016;188(15):E384-E392. PMID 26598376.
• Age, sex and disease-specific associations between resting heart rate and cardiovascular mortality in the UK Biobank. PLoS One, 2020. PMID 32470091.
• Boyett MR, D'Souza A, Zhang H, et al. Enhanced cardiac vagal efferent activity does not explain training-induced bradycardia. Autonomic Neuroscience, 2004;111(2):126-133. PMID 15233931.
• Hartstichting. Bloeddruk meten.