Sinusaritmie: waarom een onregelmatig hartritme vaak normaal is

Sinusaritmie is in de meeste gevallen geen ritmestoornis maar een normale variant. Je hartslag versnelt licht bij het inademen en vertraagt bij het uitademen. De prikkel komt gewoon uit je sinusknoop, op de juiste plek. Alleen het tempo wisselt.

Het woord klinkt alarmerender dan de bevinding is.

Als je dit op een uitslag ziet staan zonder verdere toelichting, is dat vervelend. De Nederlandse uitleg online is vrijwel allemaal geschreven voor medisch studenten, in milliseconden en P-toppen.

Wat is sinusaritmie precies?

Sinusaritmie is een sinusritme waarvan de frequentie per slag wisselt. Alle P-toppen op het ECG zien er hetzelfde uit, want de prikkel ontstaat steeds in dezelfde knoop. Alleen de afstand tussen de slagen varieert, technisch gezien met meer dan 120 milliseconden.

De prikkel klopt dus. Het metronoomtempo niet.

Dat is het hele verschil met een echte ritmestoornis. Bij boezemfibrilleren komt de prikkel van de verkeerde plek en is het patroon volledig chaotisch. Bij sinusaritmie is er een patroon, en dat patroon volgt meestal je ademhaling.

Waarom versnelt je hart bij het inademen?

Door je nervus vagus, de zenuw die als rem op je hartslag werkt. Bij inademen neemt die rem tijdelijk af en loopt je hartslag op. Bij uitademen komt de rem terug en zakt hij weer. Dit heet respiratoire sinusaritmie en is bij gezonde mensen de normale gang van zaken.

Je kunt het bij jezelf oproepen.

Adem vijf seconden in en vijf seconden uit terwijl je je pols voelt. Bij de meeste mensen is het verschil na een minuut duidelijk merkbaar. Dat is geen truc, dat is je autonome zenuwstelsel dat gewoon zijn werk doet.

Is sinusaritmie hetzelfde als HRV?

Vrijwel. De ademhalingsgebonden variatie die je ECG sinusaritmie noemt, is precies de variatie die je horloge meet en als HRV weergeeft. Het is dezelfde fysiologie met twee namen, waarbij de ene naam klinisch klinkt en de andere als een prestatiescore.

Dat is een merkwaardige situatie.

Wie zijn HRV-score omhoog wil krijgen, streeft in feite naar meer sinusaritmie. Hetzelfde verschijnsel wordt op een medische uitslag als bevinding genoteerd en op een sporthorloge als winst gevierd. Welke maat je daarvoor moet volgen staat in RMSSD of SDNN.

De volledige uitleg van die variatie staat in HRV uitgelegd.

Komt sinusaritmie vaker voor bij sporters?

Ja, en dat is de kern van waarom het bij jou opvalt. Duurtraining verhoogt je vagale tonus en verlaagt je rusthartslag. Beide vergroten de ademhalingsgebonden variatie, dus een fitte sporter heeft meer uitgesproken sinusaritmie dan een ongetrainde leeftijdsgenoot.

Smith en collega's maten dat verschil al in 1988 tussen duursporters en ongetrainde controles (PMID 3191665).

Stel, een wielrenner van 24 met een rusthartslag van 46 krijgt sinusaritmie op zijn ECG. Een man van 68 met een rusthartslag van 78 krijgt precies dezelfde term.

Hetzelfde woord, een andere betekenis.

Bij de eerste past de bevinding bij zijn leeftijd en zijn training. Bij de tweede is de vraag of het patroon met de ademhaling meebeweegt, en of er pauzes tussen de slagen zitten. Het woord op papier stuurt dus niet het beleid, de context eromheen wel.

Leeftijd werkt de andere kant op. Kinderen en jonge volwassenen hebben de sterkste variatie, en die neemt af naarmate je ouder wordt. Een uitslag met sinusaritmie bij een 22-jarige hardloper is dus ongeveer het meest verwachte resultaat dat er bestaat.

Die derde rij is praktisch het bruikbaarst. Bij inspanning neemt je sympathische systeem het over en verdwijnt de ademhalingsvariatie vanzelf. Een ritme dat juist tijdens het sporten onregelmatig wordt, hoort in een ander hoofdstuk thuis.

Wanneer is sinusaritmie wel een reden om verder te kijken?

Als het niet met je ademhaling meebeweegt, of als er klachten bij zitten. Duizeligheid, bijna flauwvallen en lange pauzes tussen slagen horen niet bij de normale variant. Ook een variatie die pas op latere leeftijd ontstaat verdient aandacht, want die kan wijzen op een sinusknoop die minder goed functioneert.

De Hartstichting hanteert dezelfde grens: klachten bepalen de urgentie, niet de bevinding op papier.

Er is nog een categorie die los staat van je ademhaling. Een onregelmatig gevoel dat komt van losse extra slagen is iets anders dan sinusaritmie, ook al voelt het hetzelfde. Dat verschil staat in extrasystolen bij sporters.

Betekent een lage hartslag met sinusaritmie dat je goed getraind bent?

Deels, maar minder rechtstreeks dan vaak wordt beweerd. De populaire uitleg is dat training je vagale rem versterkt en je hart daardoor trager klopt. Onderzoek uit 2004 liet zien dat verhoogde vagale activiteit die trainingsbradycardie niet volledig verklaart (PMID 15233931).

De sinusknoop zelf blijkt ook te veranderen.

Dat maakt de populaire versie niet onzin, wel te simpel. Je lage rusthartslag komt uit een combinatie van zenuwsturing en aanpassing van het weefsel zelf. Wat je rusthartslag verder over je herstel zegt staat in rusthartslag en herstel.

Op groepsniveau hangt een hogere rusthartslag samen met een hoger risico op hart- en vaatziekten (PMID 26598376). Dat is een gemiddelde over grote groepen en geen uitspraak over jouw uitslag van vandaag.

Wat doe je met deze uitslag?

Meestal niets. Sinusaritmie zonder klachten vraagt geen behandeling, geen controle en geen aanpassing van je training. Het is een beschrijving van hoe je hart klopt, niet van wat er mis is.

Heb je er wel klachten bij, dan is de vraag welke.

Voor duizeligheid of flauwvallen bij inspanning geldt: dezelfde dag contact opnemen. Voor een hart dat vaker voelbaar is zonder verdere klachten is de bredere triage te vinden in hartkloppingen bij sporten. Een groter hart bij sporters heeft een eigen verhaal, en dat staat in sportershart.

Wat mij het meest opvalt aan dit onderwerp: het is een van de weinige bevindingen waarbij fitter worden de uitslag opvallender maakt.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Smith ML, Hudson DL, Graitzer HM, Raven PB. Respiratory sinus arrhythmia and carotid baroreflex control of heart rate in endurance athletes and untrained controls. Clinical Physiology, 1988;8(5):511-519. PMID 3191665.
• Boyett MR, D'Souza A, Zhang H, et al. Enhanced cardiac vagal efferent activity does not explain training-induced bradycardia. Autonomic Neuroscience, 2004;111(2):126-133. PMID 15233931.
• Zhang D, Wang W, Li F. Association between resting heart rate and coronary artery disease, stroke, sudden death and noncardiovascular diseases: a meta-analysis. CMAJ, 2016;188(15):E384-E392. PMID 26598376.
• Hartstichting. Hartritmestoornissen.