Verhoogde darmdoorlaatbaarheid bestaat en is in laboratoria gewoon te meten. De sprong daarna, van een gemeten verschijnsel naar de lekkende darm als zelfstandige diagnose met een eigen thuistest, is waar het bewijs dun wordt. En de populairste test die erbij hoort, zonuline, heeft een probleem dat weinig verkopers noemen.
Dit is een onderwerp waar twee kampen elkaar hard toespreken. Ik denk dat allebei half gelijk hebben, en dat het verschil in de details zit.
Bestaat een lekkende darm echt?
Het onderliggende mechanisme is echt. Je darmwand laat normaal gesproken selectief stoffen door, geregeld door eiwitverbindingen tussen de cellen die tight junctions heten. Bij ontsteking, bepaalde medicijnen, alcohol en zware inspanning kan die doorlaatbaarheid tijdelijk toenemen.
Dat is dus geen alternatieve theorie. Het staat gewoon in de gastro-enterologische literatuur.
Waar het misgaat is de volgende stap. Een uitgebreid overzicht in Gut concludeert dat verhoogde doorlaatbaarheid bij veel aandoeningen wordt gezien, maar dat het meestal een gevolg is en zelden een aangetoonde oorzaak, en dat informatie hierover in het publieke domein bevestiging behoeft (PMID 31076401).
Kort gezegd: het verschijnsel is echt, de ziekte die eromheen is gebouwd is dat veel minder.
Wat is zonuline en meet die test het wel?
Zonuline is een eiwit dat betrokken zou zijn bij het openen van de tight junctions, en het wordt verkocht als maat voor darmdoorlaatbaarheid in bloed of ontlasting. Het probleem zit in de test zelf. Onderzoekers lieten zien dat de veelgebruikte commerciële ELISA het bedoelde eiwit niet herkent, maar onder meer properdine oppikt (PMID 29459849).
Dat is nogal fundamenteel. Een test die iets anders meet dan wat op de doos staat, kan geen betrouwbare uitspraak doen.
| Methode | Wat het meet | Waar het gebruikt wordt |
|---|---|---|
| Suikerabsorptietest (lactulose en mannitol) | Hoeveel van twee suikers je urine bereikt | Onderzoek, soms in de kliniek |
| Zonuline-ELISA in bloed of ontlasting | Onduidelijk welk eiwit precies | Vooral commerciële thuistests |
| Weefselonderzoek van de darm | De barrière zelf, direct | Ziekenhuis, bij gerichte verdenking |
De eerste rij is de methode die onderzoekers gebruiken als ze doorlaatbaarheid serieus willen meten. De tweede rij is de methode die jij online tegenkomt.
Wanneer neemt je darmdoorlaatbaarheid toe?
Bij zware inspanning, bij hitte en bij acute stress, en in alle drie de gevallen meestal tijdelijk. Tijdens intensieve training verschuift de bloedtoevoer weg van je darm naar je spieren, wat de barrièrefunctie kortdurend onder druk zet. Een systematische review beschrijft dit geheel als het inspanningsgebonden maagdarmsyndroom (PMID 28589631).
Stress doet iets vergelijkbaars. Bij gezonde vrijwilligers verhoogde acute psychische stress de doorlaatbaarheid van de dunne darm via een mestcelafhankelijk mechanisme (PMID 24153250).
Denk aan een triatleet die in juli een halve op 28 graden loopt. Rond kilometer 15 komt de misselijkheid, hij mist twee bekers water en de rest van de race is overleven. Dat is belasting plus hitte, geen chronische aandoening.
Het onderscheid tussen tijdelijk en blijvend is precies wat de thuistestmarkt weglaat.
Wat betekent dit voor je training?
Vooral dat je maagdarmklachten tijdens inspanning kunt behandelen als een trainingsvariabele. Je kunt je darm wennen aan voeding tijdens inspanning door dat in je trainingen te oefenen in plaats van alleen op wedstrijddagen. Hitte, uitdroging en een hoge suikerinname per uur maken de klachten aantoonbaar erger.
Dat is niet spannend, maar het is wel het deel waar je invloed op hebt.
Wat ik zou laten liggen: dure darmherstelprotocollen op basis van een zonulineuitslag. Als de meting zelf onbetrouwbaar is, is het plan dat erop volgt dat ook.
Voor de bredere vraag welke darmtests wel iets waard zijn, zie voedselintolerantie: welke tests werken. Voor de rol van je hoofd hierin, zie darmklachten door stress.
Welke bloedwaarden zeggen hier wel iets?
Geen enkele bloedwaarde toont een lekkende darm aan, maar een paar waarden geven wel context bij aanhoudende klachten. Een ontstekingswaarde laat zien of er ergens iets speelt, en waarden rond ijzer en vitamines laten zien of je opname of je dieet sporen heeft nagelaten. Dat zijn gegevens waar een arts iets mee kan.
In de praktijk gaat het dan om CRP, ferritine, vitamine B12 en hemoglobine. Een panel als 360 Gezondheid bevat deze waarden, met een beoordeling door een arts.
Speelt vermoeidheid een grote rol, lees dan ook hs-CRP en vermoeidheid.
Een gevarieerd voedingspatroon met genoeg vezels blijft de basis, en daarvoor hoef je niets te laten meten. Het Voedingscentrum houdt voor volwassenen ongeveer 30 tot 40 gram vezels per dag aan.
Wat ik zou doen
Behandel klachten tijdens inspanning als een trainings- en voedingsprobleem, en oefen je racevoeding vooraf. Houden de klachten ook in rust aan, of zie je bloed bij de ontlasting of ongewild gewichtsverlies, bespreek dat dan met je huisarts in plaats van met een testaanbieder.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Referenties
- Camilleri M. Leaky gut: mechanisms, measurement and clinical implications in humans. Gut. 2019;68(8):1516-1526. PMID 31076401.
- Scheffler L, Crane A, Heyne H, et al. Widely Used Commercial ELISA Does Not Detect Precursor of Haptoglobin2, but Recognizes Properdin as a Potential Second Member of the Zonulin Family. Front Endocrinol. 2018. PMID 29459849.
- Costa RJS, Snipe RMJ, Kitic CM, Gibson PR. Systematic review: exercise-induced gastrointestinal syndrome. Aliment Pharmacol Ther. 2017. PMID 28589631.
- Vanuytsel T, van Wanrooy S, Vanheel H, et al. Psychological stress and corticotropin-releasing hormone increase intestinal permeability in humans by a mast cell-dependent mechanism. Gut. 2014;63(8):1293-1299. PMID 24153250.
Auteur
