Voor lactose-intolerantie bestaan drie routes: een waterstofademtest, een DNA-test op het lactasegen, en een eliminatieproef met herintroductie. Ze meten geen van drieën hetzelfde, en daarom kunnen ze verschillende antwoorden geven. Dat is geen fout van het lab, maar een gevolg van wat elke methode kijkt.
Belangrijk onderscheid vooraf: lactosemalabsorptie is dat je lactose slecht opneemt. Lactose-intolerantie is dat je er ook klachten van krijgt. Die twee vallen lang niet altijd samen.
Hoe werkt lactose-intolerantie eigenlijk?
Lactose is de suiker in melk, en je hebt het enzym lactase nodig om hem af te breken. Bij een groot deel van de volwassen wereldbevolking neemt de lactaseproductie na de kindertijd af. Wat niet wordt afgebroken, gaat door naar je dikke darm, waar bacteriën het vergisten en gas en vocht produceren.
Daar komen de klachten vandaan: een opgeblazen gevoel, borrelen, krampen en soms diarree, meestal binnen een paar uur.
Hoeveel je verdraagt verschilt sterk. Veel mensen met verminderde lactaseactiviteit verdragen een portie van ongeveer 12 gram lactose, ruwweg een glas melk, zonder noemenswaardige klachten. Het Voedingscentrum wijst er ook op dat volledig zuivelvrij eten zelden nodig is.
Welke lactose intolerantie tests bestaan er?
De waterstofademtest, de genetische test en de eliminatieproef, elk met een eigen invalshoek. De ademtest kijkt of onverteerde lactose je dikke darm bereikt. De DNA-test kijkt naar aanleg. De eliminatieproef kijkt naar jouw klachten, en dat is uiteindelijk waar het om draait.
| Test | Wat hij meet | Sterk punt | Beperking |
|---|---|---|---|
| Waterstofademtest | Waterstof in je adem na een lactosedosis | Toont malabsorptie direct aan | Vals negatief bij mensen zonder waterstofproducerende flora |
| Genetische test (LCT-variant) | Of je aanleg hebt voor blijvende lactaseproductie | Eenmalig, niet te beïnvloeden door je dieet | Zegt niets over je klachten vandaag |
| Eliminatie en herintroductie | Jouw klachten met en zonder lactose | Meet precies wat je wilt weten | Gevoelig voor verwachting, kost weken |
| IgG-paneltest op zuivel | Antistoffen die bij normale blootstelling horen | Geen | Afgeraden als diagnostisch middel |
Die laatste rij staat er niet voor niets bij. Zuivel is een vast onderdeel van de brede IgG-panels, en een positieve uitslag betekent daar vooral dat je zuivel eet (PMID 18489614).
Hoe betrouwbaar is de waterstofademtest?
Redelijk, mits goed uitgevoerd, maar hij kent bekende valkuilen. Je krijgt een lactosedosis en blaast daarna op vaste momenten, waarbij een stijging van de waterstofconcentratie op malabsorptie wijst. Een deel van de mensen heeft echter darmbacteriën die nauwelijks waterstof maken, waardoor de test negatief uitvalt terwijl er wel malabsorptie is.
Een overzichtsartikel in Gut bespreekt precies die combinatie van bruikbaarheid en beperkingen, en pleit ervoor de uitslag altijd naast je klachten te leggen (PMID 31427404).
Voorbereiding telt zwaar mee. Roken, sporten vlak voor de test en bepaalde voeding de avond ervoor kunnen de meting verstoren.
Daarom is een ademtest zonder klachtenregistratie een half antwoord.
Wat zegt de DNA-test?
De genetische test kijkt naar een variant in de buurt van het lactasegen die samenhangt met blijvende lactaseproductie op volwassen leeftijd. Heb je die variant niet, dan is een afname van lactaseactiviteit waarschijnlijk. Dat verklaart aanleg, maar het voorspelt niet hoeveel melk jij vandaag verdraagt.
Er is nog een reden om voorzichtig te zijn met alleen genetica. Bij tijdelijke oorzaken, bijvoorbeeld na een darminfectie, klopt je genotype nog steeds terwijl je klachten net zijn ontstaan.
Neem twee sporters met exact hetzelfde genotype. De één drinkt zonder problemen een shake met melk na het trainen, de ander krijgt een halve liter niet weg. Genetisch zijn ze identiek, in de praktijk niet.
Dat is precies waarom de eliminatieproef in dit rijtje blijft staan.
Kun je het ook gewoon uitproberen?
Ja, en voor veel mensen is dat de meest praktische eerste stap. Laat lactose twee weken grotendeels weg, houd je klachten dagelijks bij, en introduceer daarna gedoseerd terug: eerst een klein glas, later een grotere portie. Komen de klachten netjes terug bij de grotere portie, dan heb je een bruikbaar antwoord.
De valkuil is verwachting. Buikklachten reageren sterk op wat je denkt dat er gaat gebeuren, dus noteer je klachten voordat je de test uitvoert en niet achteraf uit je geheugen.
De methodische aanpak hiervoor staat uitgebreider in voedselintolerantie: welke tests werken.
Verdwijnen je klachten niet als lactose weg is, kijk dan verder. Gluten en tarwe zijn dan logische volgende kandidaten, zie glutenintolerantie of coeliakie.
Wat betekent dit als je traint?
Zuivel is voor veel sporters een makkelijke eiwitbron, dus zomaar schrappen kost je meer dan je denkt. Een liter halfvolle melk levert ruwweg 34 gram eiwit, plus calcium en jodium. Wie zuivel wegstreept zonder vervanging, ziet dat vaak terug in zijn totale eiwitinname.
Er zijn genoeg tussenwegen. Lactosevrije melk bevat hetzelfde eiwit, harde kazen zijn van nature lactosearm, en veel mensen verdragen yoghurt beter dan melk.
Hoeveel eiwit je eigenlijk nodig hebt staat in hoeveel eiwit per dag voor spieropbouw.
Laat je toch een panel prikken vanwege langer bestaande klachten, dan zijn ferritine en vitamine B12 de waarden die er in dit verband het vaakst bij worden genomen, bijvoorbeeld via 360 Gezondheid.
Wat ik zou doen
Begin met twee weken registreren en een gedoseerde herintroductie voordat je een test bestelt. Blijven de klachten daarna bestaan, of val je af zonder dat te willen, bespreek het dan met je huisarts, die kan bepalen of een ademtest of ander onderzoek zinvol is.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Referenties
- Misselwitz B, Butter M, Verbeke K, Fox MR. Update on lactose malabsorption and intolerance: pathogenesis, diagnosis and clinical management. Gut. 2019;68(11):2080-2091. PMID 31427404.
- Stapel SO, Asero R, Ballmer-Weber BK, et al. Testing for IgG4 against foods is not recommended as a diagnostic tool: EAACI Task Force Report. Allergy. 2008;63(7):793-796. PMID 18489614.
- Costa RJS, Snipe RMJ, Kitic CM, Gibson PR. Systematic review: exercise-induced gastrointestinal syndrome. Aliment Pharmacol Ther. 2017. PMID 28589631.
Auteur
