ALAT en ASAT zijn de twee transaminasen die je op vrijwel elk leverpanel ziet. ALAT (ALT) is redelijk leverspecifiek, terwijl ASAT (AST) ook in je spieren en hart zit. Dat ene verschil verklaart waarom een verhoogde ASAT bij een fanatieke lifter vaak niets met de lever te maken heeft.
Ik kom dit patroon zo vaak tegen dat ik het bijna standaard uitleg: een hoge ASAT vlak na een zware beentraining is meestal spier, geen leverprobleem.
Wat zijn ALAT en ASAT?
ALAT en ASAT zijn enzymen die vrijkomen als cellen beschadigd raken. Zitten er levercellen kapot, dan lekken ze deze enzymen in je bloed. Meet je ze, dan krijg je een indruk van hoe je levercellen ervoor staan.
Het verschil zit in waar de enzymen vandaan komen. ALAT zit vooral in je lever, dus een verhoogde ALAT wijst redelijk gericht naar je lever. ASAT komt ook uit spierweefsel en hart, waardoor de bron minder eenduidig is.
Het complete plaatje van je leverwaarden staat in de pillar leverwaarden uitgelegd. Voor de galweg-marker lees je gamma-GT te hoog.
Het verschil tussen ALAT en ASAT
De verhouding tussen ALAT en ASAT geeft vaak een hint over de bron. Is vooral je ALAT verhoogd, dan wijst dat gerichter naar je lever. Springt vooral je ASAT eruit, zeker samen met een hoge CK, dan is spier een waarschijnlijke verklaring.
Deze tabel zet de twee naast elkaar. Gebruik het als leeswijzer, niet als diagnose.
| Marker | Waar het vooral vandaan komt | Wat een verhoging kan betekenen |
|---|---|---|
| ALAT (ALT) | Vooral lever | Redelijk gericht signaal richting lever |
| ASAT (AST) | Lever, maar ook spier en hart | Kan spier zijn, zeker na zware training |
| ASAT hoog, ALAT normaal | Bron ligt vaak buiten de lever | Denk aan spierbelasting, check CK |
| ALAT en ASAT samen hoog | Levercellen worden geprikkeld | Vetlever, alcohol, middelen |
Volgens Thuisarts.nl kunnen verhoogde transaminasen onder meer bij vetlever, alcohol of medicijnen horen. De context bepaalt wat waarschijnlijk is.
Waarom stijgt ASAT na training?
Zware of ongewone krachttraining beschadigt spiervezels een beetje, en daarbij komt ASAT vrij. Je lever mankeert dan niets, je spieren hebben simpelweg hard gewerkt. Dit is de meestgemiste verklaring bij sporters.
Een goede controle is je CK-waarde, een echt spierenzym. Stijgen ASAT en CK samen terwijl ALAT rustig blijft, dan wijst dat sterk richting spier. Hoe dat patroon eruitziet, lees je in overtraining herkennen via je bloedwaarden.
Hetzelfde effect zie je bij creatinine, dat bij veel spiermassa hoger uitvalt zonder dat je nieren minder werken. Dat leggen we uit in creatinine te hoog door spiermassa.
Mijn advies: prik niet binnen twee tot drie dagen na een zware sessie als je je lever eerlijk wilt lezen.
Wanneer wijst het echt op je lever?
Blijft je ALAT verhoogd terwijl je een paar dagen rust hebt genomen en geen alcohol dronk, dan telt dat zwaarder. Een aanhoudend hoge ALAT los van training is een duidelijker leversignaal dan een eenmalige ASAT-piek.
Ook middelen spelen mee. De Dopingautoriteit noemt leverfunctiestoornissen als mogelijke bijwerking van anabole middelen, en het RIVM plaatst kanttekeningen bij de veiligheid van sommige supplementen. Meer daarover in leverwaarden en middelen.
Wat kun je doen bij hoge transaminasen?
Herhaal de meting na een paar dagen rust, zonder alcohol en zware training. Zie je dan een normalere waarde, dan was training waarschijnlijk de boosdoener. Blijft het hoog, dan hoort dat bij je huisarts.
Je kunt ALAT en ASAT samen laten prikken met de 360 Gezondheid test en na een paar maanden opnieuw kijken. Zo volg je de trend in plaats van een los getal.
Wat een verhoogde uitslag verder kan betekenen, lees je in verhoogde leverwaarden: oorzaken en symptomen.
Veelgestelde vragen
Is een hoge ASAT altijd een leverprobleem? Nee. ASAT komt ook uit spier, dus na zware training kan het tijdelijk hoog zijn zonder dat je lever iets mankeert.
Wat betekent een hoge ALAT? ALAT is redelijk leverspecifiek, dus een aanhoudend hoge ALAT wijst gerichter richting je lever. Bespreek dat met je huisarts.
Wat is de ASAT/ALAT-ratio? Dat is de verhouding tussen beide. Artsen gebruiken die soms als hint over de mogelijke oorzaak, maar hij is niet bewijzend.
Hoe lang na training zijn de waarden weer normaal? Dat verschilt per persoon en per sessie, vaak een paar dagen. Een herhaalmeting na rust geeft je een eerlijker beeld.
Conclusie
ALAT en ASAT lijken op elkaar, maar het verschil is precies wat sporters moeten kennen. ALAT wijst gerichter naar de lever, ASAT kan gewoon je beentraining zijn. Lees ze samen, en let op je CK.
Meet uitgerust, kijk naar het patroon en bespreek een aanhoudend hoge ALAT met je huisarts.
Bronnen
- Thuisarts.nl. De levertesten van mijn bloed zijn niet goed. Geraadpleegd 2026.
- Dopingautoriteit. Anabole middelen. Geraadpleegd 2026.
- RIVM. Gebruik en veiligheid van doping en sportvoedingssupplementen. Geraadpleegd 2026.
Disclaimer
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Tags
Auteur
